ជីវិតតស៊ូរបស់អាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍ន
អាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍ន ស៊ើបខ្សែស្រឡាយទៅឃើញបានត្រឹមតាទួត តែប្រវត្តិលិនខល៍នមានអ្នកសរសេរទុក
ជាច្រើនហើយអ្នកសរសេរប្រវត្តិក្នុងពេលជាខាងក្រោយក៏ស្រាវជ្រាវរឿងរ៉ាវឡើងទៅរហូតបានឃើញថា
ត្រកូលដើមរបស់បុគ្គលម្នាក់នេះគឺ សាម៊ូអេល លិនខល៍ន ជាងត្បាញរោមចៀម ដែលភៀសខ្លួនមកពីប្រទេស
អង់គ្លេសទៅរស់នៅប្រទេសអាមេរិកតាំងពី គ.ស. ១៦៣៧ គឺ ១៧២ ឆ្នាំមុនអាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នកើត តែមាន
ជីវិតដ៏លំបាកតោកយ៉ាករហូតមកទាំងត្រកូលមិនដែលមាននរណាមានបានស្តុកស្តម្ភរឺបានជាបុគ្គលសំខាន់អ្វី
ឡើយ ហើយមាតាក៏មានឋានៈក្រីក្រដូចគ្នា តែមាតាមានរឿងរ៉ាវថាជាខ្សែស្រឡាយត្រកូលវណ្ណៈខ្ពស់បូរាណ។
មាតាឈ្មោះ ណែលស៊ី ហែង រៀបការជាមួយថូម៉ាស់ លិនខល៍ន បិតាអាប់ប្រាហ័មនាគ.ស. ១៨០៦ បីឆ្នាំមុន
អាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នកើត កូនច្បងជាស្រី ឈ្មោះ សារ៉ា ចំណែកអាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នជាកូនទីពីរ។
ថូម៉ាស់ លិនខល៍ន បិតារបស់អាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍ន ជាមនុស្សចាប់នេះចាប់នោះមិនឆ្ពោះត្រង់ណា និស្ស័យ
ហាក់ខ្ជិលច្រអូសប្តូរអាជីពងាយៗ ម្តងជាកសិករ ម្តងជាជាងឈើ ក្រៅពីចូលចិត្តប្តូរការងារហើយ ថែមទាំងចូល
ចិត្តប្តូរទីលំនៅនិងមានគំនិតមិនប្រាកដប្រជាទៀតផង។
ពេលអាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នអាយុបាន ៧ ខួប ក៏មានការប្តូរទីកន្លែងរស់នៅម្តងទៀត កន្លែងដែលទៅនោះកាន់
តែចូលទៅក្នុងព្រៃជាងកន្លែងដើមទៅទៀត។ គេសាងខ្ទមដែលមានជញ្ជាំងបីខាងប៉ុណ្ណោះនៅរហូតពីររដូវរងា
ហើយអាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នមានអាយុទើប ៧-៨ ខួបប៉ុណ្ណោះក៏ត្រូវបង្វឹកឲ្យកាន់ពូថៅកាប់ឈើពុះឧស។ លុះ
នៅទីកន្លែងថ្មីនេះបានពីរឆ្នាំមាតាអាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នក៏ទទួលអនិច្ចកម្ម (គ.ស. ១៨១៤) គ្រាដែលអាប់ប្រាហ័ម
លិនខល៍នអាយុបាន ៩ ខួប ហើយក្នុងខណៈដែលមានអាយុត្រឹមប៉ុណ្ណឹង ក៏បានជួយបិតាកាត់ឈើឈូសឈើ
ធ្វើក្តារមឈូសមាតា។ បិតាមានភរិយាថ្មីទៀត តែម្តាយចុងម្នាក់នេះជាមនុស្សល្អ បានសម្តែងសេចក្តីមេត្តាប្រណី
យកចិត្តទុកដាក់ការរស់នៅកូនប្រពន្ធដើម អាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នក៏មានសេចក្តីស្រលាញ់ជិតស្និទ្ធនឹងម្តាយចុង
ខ្លាំងណាស់ដែរ។
ក្នុងពេលនេះ អាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នបានទៅចូលសាលារៀនដែលហៅថា "សាលារៀនមាត់ទទេ" គឺគ្មានតម្រា
រៀន ព្រោះជាសាលារៀនដែលនាំគ្នាតាំងឡើងសម្រាប់ក្មេងដែលកើតនៅក្នុងព្រៃដូច្នោះ ហើយអាប់ប្រាហ័ម
លិនខល៍នរៀនបានល្អខ្លាំងណាស់ អានអក្សរ(ដែលគ្រូសរសេរឲ្យលើក្តាខៀន)បានយ៉ាងរួសរាន់ពូកែប្រកប
សរសេរអក្សរក៏ស្អាត ហើយតែងសេចក្តីបានល្អមកតាំងពីតូច ជាសិស្សពូកែបំផុតក្នុងសាលារៀនក្នុងព្រៃនោះ
តែក៏មានឳកាសបានរៀនត្រឹម ១១ ខែក៏ត្រូវបានបង្ខំឲ្យត្រឡប់មកកាប់ឧសកាប់ឈើ អ្វីដែលហៅថា"ការសិក្សា"
របស់អាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នបានទទួលក្នុងជីវិតរបស់គាត់គឺមានតែប៉ុណ្ណឹងឯង។
តែពេលអានសៀភៅបានហើយ ក៏ចូលចិត្តអាន រកសៀភៅបានខ្លះដូចជានិទានអ៊ីសុប(Aesop) រ៉ូប៊ិនសាន់ ឃ្រូសូ
ជីវប្រវត្តិ វ៉ឈិងតាន់ ប្រវត្តិរបស់ហ្វ្រែងឃ្លិន ដែលហ្វ្រែងឃ្លិនសរសេរដោយខ្លួនឯង អានចប់អស់ អានរហូតចាំល្អិត
យកទៅនិយាយឲ្យក្មេងដទៃស្តាប់យ៉ាងជក់ចិត្ត តាំងពីដើមដល់ចប់។ សៀវភៅពីបីក្បាលនេះប៉ុណ្ណោះ ដែលបាន
ជួយហាត់ពត់លត់ដំក្មេងក្រីក្រម្នាក់ឲ្យក្លាយជាមនុស្សដ៏អស្ចារ្យរបស់អាមេរិកានិងរបស់ពិភពលោក។
លក្ខណៈដែលសំដែងឲ្យឃើញតាំងពីតូច គឺមនោគតិដ៏ល្អមួយ ជាមនុស្សមាននិស្ស័យរួសរាយហើយមានមេត្តា
ករុណា មិនព្រមចេញបរបាញ់សត្វដូចក្មេងនៅក្នុងព្រៃដទៃទៀត ពូកែនិទានរឿង ហើយរឿងនេះឯងដែលធ្វើឲ្យ
អាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នជាទីនិយមពេញចិត្តរបស់មិត្តភក្តិក្មេងៗ ទាំងឡាយ។ ទាក់ទងនឹងរឿងមានមនោគតិច្រើន
នេះ មានរឿងពោលថា ថ្ងៃមួយក្នុងកំឡុងពេលនៅក្នុងសាលារៀន មិត្តម្នាក់ត្រូវលោកគ្រូឲ្យប្រកបពាក្យមួយដែល
ក្មេងម្នាក់នោះមិនប្រាកដក្នុងចិត្តថានឹងត្រូវប្រើអក្សរ "i" រឺ "y" អាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នលួចប្រាប់មិត្តរួមថ្នាក់ម្នាក់នោះ
ដោយយកដៃចង្អុលទៅកាន់ភ្នែករបស់ខ្លួន មិត្តម្នាក់នោះទើបដឹងថាត្រូវប្រើអក្សរ "i" នេះគឺជានិមិត្តសញ្ញានៃ
មនោគតិដ៏ល្អរបស់ក្មេង បើមាតាបិតារឺគ្រូជាអ្នកពូកែសង្កេត នឹងដឹងបានភ្លាមថាក្មេងដែលមានមនោគតិដល់ថ្នាក់
នេះនឹងអាចសាងអនាគត់បានឆ្ងាយតែម្តង។
ក្រៅពីការងារកាប់ឈើកាប់ឧស អាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នបានធ្វើការស៊ីឈ្នួលជាច្រើនយ៉ាងទៀតដោយប្រើកម្លាំង
ទោះអាយុតិចតែជាមនុស្សមានមាឌធំហើយមានកម្លាំងពលំច្រើន អាចស៊ីឈ្នួលតាមនាវាជញ្ជូនអីវ៉ាន់តាមដងទន្លេ
ទៅផ្លូវឆ្ងាយៗ ទៅដល់ណាក៏បាន មនោគតិចាំរឿងរ៉ាវមករៀបរាប់អំពីទស្សនីយភាពដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់ធម្មជាតិ
និងស្រុកទេសនោះៗ ដូចដែនសួគ៌ា។ ពេលនៅផ្ទះក៏ស៊ីឈ្នួលធ្វើការឲ្យអ្នកភូមិផងរបងជាមួយ អ្នកភូមិចូលចិត្ត
ជួលអាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍ន គេជាអ្នកបម្រើដ៏ល្អបំផុតមកតាំងពីតូចក្រូចឆ្មា មនុស្សដែលធ្លាប់ជួលអាប់ប្រាហ័ម
លិនខល៍នធ្វើការ រមែងមានអារម្មណ៍ថាបានលទ្ធផលលើសថ្លៃឈ្នួល ព្រោះក្រៅពីធ្វើការងារដែលបានជួលឲ្យធ្វើ
នោះបានយ៉ាងល្អហើយ នៅធ្វើការថែមឲ្យដូចជា ជួយកភ្លើងជួយដងទឹក ជួយមើលកូន អាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍ន
មាននិស្ស័យជាអ្នកបម្រើដ៏ល្អក្នុងខ្លួនឯង ហើយធ្វើការឲ្យលើសថ្លៃឈ្នួលជានិច្ច ជាលក្ខណៈដែលបង្ហាញថានឹង
អាចសាងអនាគតល្អក្នុងពេលខាងមុខ។
មិនថាទៅឆ្ងាយរឺជិត ត្រឡប់ផ្ទះរាល់ថ្ងៃ រឺយូរៗ ទើបត្រឡប់ ពេលមកដល់ផ្ទះ អ្នកជិតខាងក៏សប្បាយចិត្តហើយ
អង្គុយរោមជុំជិតចាំស្តាប់រឿងនិទានព្រោះគេនិទានរឿងពួកែជានិច្ច។
នៅ គ.ស. ១៨៣០ ពេលអាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នមានអាយុ ២១ ឆ្នាំត្រូវប្តូរកន្លែងរស់នៅម្តងទៀត ដើរផ្លូវឆ្ងាយ
ដោយរទេះគោ អាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នជាអ្នកបរទេះរហូត ក្នុងខណៈដែលអាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍ន (ដែលត
ទៅនេះនឹងហៅតែនាមត្រកូលថាលិនខល៍ន ព្រោះមិនមានរឿងដែលនឹងត្រូវពោលដល់លិនខល៍នដទៃឲ្យជាន់
គ្នាទៀត) ធំឡើងរាង្គខ្ពស់ វាស់តែខ្លួនដោយមិនពាក់ទ្រនាប់ជើងក៏បាន ៦ ហ៊្វុត ៣ ធ្នាប់ បើមនុស្សកំពស់នេះ
មកនៅស្រុកយើងពេលចេញចូលទ្វារផ្ទះច្បាស់ជាត្រូវឳនជានិច្ចហើយ។
រួមសេចក្តីថា រហូតមកដល់អាយុ ២១ ឆ្នាំហើយលិនខល៍នក៏ស្ថិតក្នុងឋានៈក្រីក្រតោកយ៉ាកនៅឡើយ គ្មានការ
សិក្សា ធ្វើការដោយកម្លាំង ហើយជាអ្នកបម្រើ ការងារស៊ីឈ្នួល តែលិនខល៍នក៏ខ្វល់ខ្វាយរកចំណេះដឹង ផ្លូវ
រកចំណេះដឹងមានតែម្យ៉ាងគឺរកសៀវភៅមកអាន បានសៀវភៅអ្វីម្យ៉ាងមកក៏អានហើយអានទៀត ស្ទើរតែជា
ការទន្ទេញចាំ។
ទាក់ទងនឹងរឿងការសិក្សានេះ សមគួរនឹងពោលបានតែម្តងថា ពេលលិនខល៍នបាទទួលការជ្រើសរើសជា
សមាជិកសភាខងក្រេសអាមេរិកា ហើយចាំបាច់ត្រូវបំពេញទិន្នន័យក្នុងទម្រង់ឯកសារ ប្រវត្តិសម្រាប់ប្រឡោះ
Education គឺការសិក្សានោះ លិនខល៍នសរសេរបំពេញថា Defective ដែលប្រែថា "ខ្វះខាត" ព្រោះមិនអាច
នឹងប្រាប់ថ្នាក់ប្រាប់កម្រឹតវិជ្ជារឺអាងសញ្ញាប័ត្រអ្វីបាន។
កន្លែងរស់នៅរបស់លិនខល៍នក្នុងពេលនេះ គឺតំបន់ញិវសាលេម ដែលបច្ចុប្បន្ននេះជាទីកន្លែងដែលត្រូវបានបោះ
បង់ចោល មិនមានសូម្បីសំណាកបាក់បែកអ្វីសេសសល់ឡើយ ជាអនុស្សាវរីយ៍នៃការករូបរាង្គសាងខ្លួនរបស់
លិនខល៍ន តែក្នុងសម័យដែលលិនខល៍នមករស់នៅនោះ ជាភូមិមានផ្ទះប្រមាណ ២០ ខ្នងនិងមានមនុស្សនៅ
ប្រមាណ ១០០ នាក់។
ក្នុងគ.ស. ១៨៣១ ពេលលិនខល៍នមានអាយុបាន ២២ ឆ្នាំ បានមានការផ្លាស់ប្តូរខ្លះក្នុងជីវិត ដោយមានមនុស្ស
ឈ្មោះអហ្វខាត់ (Offcut) សៀវភៅខ្លះសរសេរអហ្វហ្វាត់ (Offut) មកសាងហាងលក់របស់នៅតំបន់ញិវសាលេម
ហើយជួលលិនខល៍នជាស្មៀនប្រចាំហាង។ លិនខល៍នបានផ្លាស់សភាពជីវិតចេញពីកម្មករប្រើកម្លាំងបាយមក
ធ្វើការខាងសរសេរអក្សរ តែក៏ធ្វើមិនបានយូរ ការលក់ដូររបស់នាយអហ្វខាត់បានដួលរលំហើយត្រូវបានបិទទ្វារ
លិនខល៍នក៏ក្លាយជាមនុស្សទាត់ខ្យល់អត់ការធ្វើម្តងទៀត។
តែគេក៏រកមិត្តបានច្រើនណាស់ ការមានទឹកចិត្តទូលំទូលាយ ជួយអ្នកនោះអ្នកនេះដោយកម្លាំងបាយរបស់គេ
ធ្វើឲ្យគេបានទទួលការនិយមរាប់រកក្នុងតំបន់តូចតាចនោះ ម្យ៉ាងទៀតនៅតំបន់ញិវសាលេមនោះមានប្រពៃណី
ប្រកួតចម្បាប់ ដែលអ្នកមកនៅថ្មីនឹងត្រូវបានពន្យុះឲ្យតស៊ូជាមួយមនុស្សដែលនៅមុន លិនខល៍នតស៊ូរហូតឈ្នះ
អ្នកខ្លាំងបំផុតរបស់ភូមិនោះ លិនខល៍នទើបក្លាយជាវិរៈបុរសដ៏អស្ចារ្យនៅតំបន់តូចៗ បន្ថែមសេចក្តីនិយមរាប់រក
ដែលមាននៅស្រាប់ហើយឲ្យកាន់តែច្រើនឡើង។
គ្រាមួយមានការបោះឆ្នោតរើសអ្នកតំណាងរាស្ត្រ លិនខល៍នបានទទួលនាទីជាស្មៀនប្រចាំគណៈកម្មការបោះ
ឆ្នោតក្នុងតំបន់ញិវសាលេម ដោយសារជាតំបន់តូចអ្នកមកបោះឆ្នោតក៏តិច មានពេលទំនេរច្រើន អ្នកមកបោះ
ឆ្នោតលុះឃើញលិនខល៍នក៏សុំឲ្យនិទានរឿងឲ្យស្តាប់ ទើបលិនខល៍នត្រូវធ្វើតួនាទីពីរយ៉ាង គឺនាទីជាស្មៀនផង
នាទីនិទានរឿងឲ្យអ្នកមកបោះឆ្នោតស្តាប់ផង។
ហើយក្នុងការដែលបានជាស្មៀនប្រចាំគណៈកម្មការបោះឆ្នោតនេះឯង ដែលធ្វើឲ្យលិនខល៍នយកចិត្តទុកដាក់
រឿងនយោបាយ ព្រោះមើលឃើញថា បណ្តាអ្នកស្ម័គ្របោះឆ្នោតក៏មិនមែនល្អជាងលិនខល៍នគ្រប់គ្នា គេអាច
ស្តុកស្តម្ភជាងមានឋានៈល្អជាង បានទទួលការសិក្សាមកល្អជាង តែក្នុងរឿងគំនិតរឿងដែលមនុស្សនិយមចូល
ចិត្ត រឺក្នុងការនិយាយស្តីនោះ លិនខល៍នជឿខ្លួនឯងថាមិនចាញ់ពួកនេះឡើយ។ គំនិតដូច្នេះឯងដែលអូសទាញ
លិនខល៍នឲ្យមានមហិច្ឆតាប្រាថ្នាដំណើរជីវិតក្នុងផ្នែកនយោបាយដោយស្ម័គ្របោះឆ្នោតជាមួយគេខ្លះ។
ក្នុងគ.ស. ១៨៣២ ពេលលិនខល៍នអាយុបាន ២៣ ឆ្នាំមានការបោះឆ្នោតសមាជិកសភានៃរដ្ឋដែលខ្លួនរស់នៅ
នោះជាថ្មី លិនខល៍នស្ម័គ្របោះឆ្នោតដែរ តែចៃដន្យកើតរឿងពួកឥណ្ឌាស្បែកក្រហមកចលាចលឡើង រាជការ
ប្រកាស់ទទួលអាសាស្ម័គ្រទៅបង្ក្រាបពួកឥណ្ឌាស្បែកក្រហម ដែលមានកម្លាំងពលទាហានដល់ទៅ ៥០០ នាក់
មានសេះជិះយ៉ាងល្អហើយមានអាវុធល្អៗ ផងដែរ។ លិនខល៍នចូលស្ម័គ្រ ហើយត្រូវបានជ្រើសរើសជាមេបញ្ជា
ការអង្គភាព ដែលលិនខល៍នខ្លួនឯងសរសេរទុកថា គេត្រេកអរក្រៃលែងជាងបានទទួលតំណែងដទៃៗ តមក
ជាខាងក្រោយទៅទៀត។ នៅក្នុងជួរទាហាននោះឯងលិនខល៍នក៏បានទទួលការនិយមរាប់អានពីមិត្តទាហាន
ជាខ្លាំង លុះពេលយប់មកដល់ ក៏មកអង្គុយជុំវិញគំនរភ្នក់ភ្លើង ស្តាប់លិនខល៍ននិទានរឿង មានពេលក៏លេង
ចម្បាប់ជាមួយអ្នកចម្បាប់អង្គភាពផ្សេងទៀត។ ដំបូងឡើយស្ម័គ្រត្រឹមមួយខែ តែលុះគ្រប់ហើយក៏ស្ម័គ្រតទៀត
មិនប្រាកដថាបានធ្វើចម្បាំង ព្រោះបានទទួលបញ្ជាឲ្យប្រញាប់ទៅកាន់កន្លែងមួយ ដែលទាហានអាសាមួយ
កងពលកំពុងធ្វើការតស៊ូជាមួយពួកឥណ្ឌាស្បែកក្រហម ពេលគេទៅដល់ ពួកឥណ្ឌាក្រហមក៏ទៅបាត់អស់
ហើយ ការងារដែលគេត្រូវធ្វើតក៏គឺ កប់សពទាហានអាសាដែលបានស្លាប់ប៉ុណ្ណោះឯង។
គ្រាន់តែ ១០ ថ្ងៃមុនថ្ងៃបោះឆ្នោតប៉ុណ្ណោះដែលលិនខល៍នត្រឡប់មកពីកងទ័ព តែតាមពិតមុនទៅចូលកងទ័ព
ក៏បានបោះពុម្ពពាក្យប្រកាសឃោសនាចែកចាយទៅជាច្រើនហើយ ថាគេស្ម័គ្របោះឆ្នោតក្នុងខេត្តសាំងកាម៉ន
តែគេបានជួបគួប្រជែងដែលមានវិធីផ្សព្វផ្សាយឃោសនាបានល្អជាងគេខ្លាំងណាស់ នយោបាយរបស់គេដែល
សម្តែងចេញសម្រាប់ការបោះឆ្នោត ក៏មិនមានអ្វីច្រើនក្រៅពីថានឹងចាត់ឲ្យការដើរនាវាតាមដងគង្គានាខេត្ត
សាំងកាម៉ននោះឲ្យមានភាពល្អប្រសើរឡើង។ គេបាថ្លែងសុន្ទរកថាត្រឹម ២-៣ ម៉ាត់ សម្រាប់ក្នុងតំបន់ញិវសាលេម
នោះមិនមានបញ្ហាគេត្រូវបានសម្លេងល្អបំផុត តែក្នុងតំបន់ផ្សេងគ្មាននរណាស្គាល់គេ ក្រៅពីអ្នកដែលធ្លាប់ធ្វើ
ទាហានទៅច្បាំងជាមួយគ្នា ហើយដោយសារមានពេលផ្សព្វផ្សាយឃោសនាត្រឹម ១០ ថ្ងៃទើបទទួលបរាជ័យ
តែក៏មិនបានបរាជ័យឆ្ងាយណាស់ណា ជាពិសេសក្នុងតំបន់ញិវសាលេម ដែលជាតំបន់រស់នៅរបស់គេនោះ
គេបានពិន្ទុម្នាក់ឯងស្ទើរទាំងអស់ បេក្ខជនដទៃបានទៅត្រឹម ៣ សម្លេងប៉ុណ្ណោះឯង។
ទោះបីបរាជ័យហើយ លិនខល៍នក៏នៅមិនលះបង់សេចក្តីព្យាយាមក្នុងការចូលស្ម័គ្រទទួលបោះឆ្នោតគ្រាក្រោយ
ទៀត តែមុននឹងដល់ពេលបោះឆ្នោតថ្មីក៏ត្រូវរកការងារធ្វើ មានប្រាក់កាស់នៅសល់ខ្លះដែលព្យាយាមសន្សំសំចៃ
ទុក យកទៅចូលភាគហ៊ុនជាមួយពាណិជ្ជករម្នាក់ ហើយដៃគូភាគហ៊ុននោះបានសាងបំណុលទុកជាច្រើនសន្ធឹក
សន្ធាប់ ហើយក៏បានស្លាប់ទៅទៀត លិនខល៍នត្រូវទទួលខុសត្រូវបណ្តាក់សងបំណុលតែម្នាក់ឯង។ មកដល់ត្រង់
នេះ លិនខល៍នត្រូវជួបប្រទះសេចក្តីទុក្ខលំបាកបំផុតក្នុងជីវិត ជួនកាលត្រូវទៅអាស្រ័យនៅក្នុងផ្ទះអ្នកដទៃ ហើយ
អាស្រ័យទទួលទានផង ជាឋានៈដែលធ្លាក់លំបាកស្មើនឹងអ្នកសុំទាន។ លិនខល៍នឯងបានសរសេរទុកក្នុងប្រវត្តិ
របស់ខ្លួនថា គេត្រូវប្រឈមមុខជាមួយបញ្ហាថានឹងធ្វើដូចម្តេចទើបបាននុំប៉័ងមកទទួលទាន ដើម្បីរក្សារាង្គកាយ
និងវិញ្ញាណឲ្យនៅជាមួយគ្នាតទៅ បើសិនអ្នកដទៃប្រហែលគេចទៅនៅកន្លែងផ្សេងដោយមិនបាច់សងបំណុល
តែលិនខល៍ននៅធ្វើការសងបំណុលគេតទៅ បំណុលដែលកើតឡើងដោយមិនមែនជាទង្វើរបស់គេសោះ តែ
នៅទីបំផុតគេក៏រកបានការងារម្យ៉ាងគឺតំណែងជានាយកប្រៃសណីយ៍ ក្នុងតំបន់ញិវសាលេមនោះឯង។
ដែលថាតំណែងនាយកប្រៃសណីយ៍នោះ មិនមែនតំណែងដែលមានប្រាក់ខែល្មមចាយវាយដូចសម័យនេះឡើយ
ប្រៃសណីយ៍ក្នុងវេលានោះ នាយកប្រៃសណីយ៍មានថវិការតបស្នងតាមភាគនៃចំណូលរបស់ប្រៃសណីយ៍ប្រចាំ
តំបន់។ អ្នកតែងប្រវត្តិលិនខល៍នក្នុងពេលនេះ បានគិតជាតួលេខយ៉ាងល្អិត ហើយបានលទ្ធផលគួរជឿបានថា
លិនខល៍នបានចំណូលពីតួនាទីនាយកប្រៃសណីយ៍ក្នុងមួយឆ្នាំមានចំនួន ២៥-៣៥ ដុល្លា បានន័យថាមួយខែ
២-៣ ដុល្លាប៉ុណ្ណោះឯង ដូច្នេះក្នុងកំឡុងពេលជានាយកប្រៃសណីយ៍នេះ លិនខល៍នក៏ត្រូវស្វែងរកការងារផ្សេង
ធ្វើ ដែលជាការងារធ្ងន់ ប្រើកម្លាំងបាយដូចកម្មករ ដូចជាការងារក្នុងរោងកិនម្សៅ ការងារកាប់ឈើ ស៊ីឈ្នួលធ្វើ
ស្រែ គឺរកពេលវេលាទំនេរទៅធ្វើតាមដែលអាចធ្វើបាន ដើម្បី"រក្សារាង្គកាយនិងដួងវិញ្ញាណឲ្យនៅជាមួយគ្នា
តទៅទៀត"។
តែរឿងល្អម្យ៉ាងគឺ នាយកប្រៃសណីយ៍មានសិទ្ធបានទទួលកាសែតអានមួយច្បាប់ ហើយកាសែតនេះបានផ្តល់
ប្រយោជន៍ដល់គេច្រើនណាស់ ព្រោះបានអានជ្រាបពត៌មានផ្សេងៗ ដោយមិនបាច់ចំណាយលុយទិញនិង
បានសាងនិស្ស័យជាអ្នកអានកាសែតប្រចាំថ្ងៃ ដែលជានិស្ស័យជាប់តាមគេមករហូតមួយជីវិត តែតំណែងនាយក
ប្រៃសណីយ៍នេះ គេក៏នៅមិនបានយូរប៉ុន្មាន បីឆ្នាំក្រោយពីបានធ្វើការប្រៃសណីយ៍ក៏បានប្តូរទៅរស់នៅតំបន់ពីទើរ៍
ស្បឺក លិនខល៍នក៏អស់តួនាទី។
កំឡុងពេលជានាយកប្រៃសណីយ៍នេះ មានរឿងពីរយ៉ាងដែលសម្តែងលក្ខណៈចម្លែករបស់លិនខល៍ន។ រឿង
មួយគឺ បានស្គាល់ជាមិត្តជិតស្និទ្ធជាមួយមនុស្សម្នាក់ ឈ្មោះមែតធិវ ម៉ាឆ សរសេរសំបុត្រទៅបងប្រុស ពេល
សរសេររឿងធុរៈផ្សេងៗ ស្រេចហើយ ក៏បញ្ចប់ចុងក្រោយថាលិនខល៍ន មិនសូវបាននៅប្រចាំការកន្លែងធ្វើការ
ប្រៃសណីយ៍ (ព្រោះលិនខល៍នត្រូវទៅរកការងារធ្វើ ដើម្បីបានចំណូលបន្ថែម) តែគេជាមិត្តជិតស្និទ្ធជាមួយ
លិនខល៍នខ្លាំងណាស់ ការដែលគេនាំសំបុត្រមួយច្បាប់នេះទៅដាក់ប្រៃសណីយ៍នោះ បើបានជួបលិនខល៍ន
គេក៏អាចសុំឲ្យលិនខល៍នបញ្ជួនសំបុត្រនេះឲ្យគេផងបាន ដោយមិនបាច់ចាយថ្លៃប្រៃសណីយ៍ តែបើមិនបាន
ជួបលិនខល៍ន ក៏ត្រូវចាយថ្លៃប្រៃសណីយ៍។
ច្បាប់ការងារប្រៃសណីយ៍ក្នុងពេលនោះ អនុញ្ញាតឲ្យនាយកប្រៃសណីយ៍បញ្ជូនសំបុត្រដោយមិនបាច់ចាយថ្លៃ
ប្រៃសណីយ៍បាន តែបានត្រឹមសំបុត្ររបស់ខ្លួនឯង រឺសំបុត្រដែលទាក់ទងរឿងធុរៈកិច្ចរបស់ប្រៃសណីយ៍ប៉ុណ្ណោះ
បើយកសំបុត្រអ្នកដទៃរឺមិនទាក់ទងនិងធុរៈកិច្ចរបស់ប្រៃសណីយ៍បញ្ជួនទៅ ដោយមិនចាយថ្លៃប្រៃសណីយ៍នឹង
ត្រូវពិន័យ ១០ ដុល្លា។
បុគ្គលម្នាក់នោះនាំសំបុត្រមកដល់កន្លែងធ្វើការប្រៃណីយ៍ ចៃដន្យជាពេលដែលលិនខល៍ននៅក្នុងកន្លែងធ្វើការ
បុគ្គលនោះបានឲ្យលិនខល៍នអានសេចក្តីនៅក្នុងសំបុត្រ វគ្គដែលគេសរសេរថាបើបានជួបលិនខល៍ន គេនឹងសុំ
ឲ្យលិនខល៍នបញ្ជូនសំបុត្រនេះឲ្យដោយមិនបាច់ចាយថ្លៃប្រៃសណីយ៍ លិនខល៍នក៏បញ្ជួនឲ្យដោយមិនយកថ្លៃ
ប្រៃសណីយ៍ ចារលើខ្នងស្រោមសំបុត្រថាឲ្យបញ្ជួនដោយឥតគិតថ្លៃ ហើយចុះឈ្មោះលិនខល៍ន ដោយសុខចិត្ត
ឲ្យខ្លួនឯងត្រូវពិន័យ ១០ ដុល្លា ដែលមិនមែនជាចំនួនប្រាក់តិចតួចឡើយ ព្រោះប្រហែលមួយភាគបីនៃចំណូល
ប្រចាំឆ្នាំក្នុងតំណែងប្រៃសណីយ៍របស់លិនខល៍ន បានន័យថា លិនខល៍នត្រូវធ្វើការ ៤ ខែ សម្រាប់សងថ្លៃ
ពិន័យនេះ។
ហេតុអ្វីលិនខល៍នធ្វើដូច្នេះ?
មានពាក្យអធិប្បាយពីរយ៉ាងៈ-
ប្រការទីមួយគឺ ភាពជាអ្នកមានទឹកចិត្តទូលំទូលាយខុសមនុស្សធម្មតា ជាការពិតប្រាកដណាស់ថា បុគ្គលម្នាក់
នោះប្រហែលមិនជ្រាបថាមានបទពិន័យក្នុងការបញ្ជូនសំបុត្រហ៊្រីប្រភេទនេះដល់ទៅ ១០ ដុល្លា គេគិតថានាយក
ប្រៃសណីយ៍មានអំណាចអាចបញ្ជូនសំបុត្រឲ្យនរណាៗ ហ៊្រីក៏បាន បើជាមិត្តជិតស្និទ្ធគ្នា មាននិស្ស័យរឺការយល់
រឿងនេះមាននៅទូទៅក្នុងចំណោមមនុស្សដែលខ្វះការសិក្សា។ បើលិនខល៍ននឹងបា្រប់គេថា មានបទពិន័យ ១០
ដុល្លា មនុស្សម្នាក់នោះប្រហែលមិនសុំឲ្យគេបញ្ជូនសំបុត្រហ៊្រី តែគេក៏គ្មានឳកាសនឹងធ្វើឲ្យមនុស្សម្នាក់នោះពេញ
ចិត្តបាន ព្រោះសង្ឃឹមសន្ធឹកសន្ធាប់ថានឹងបានបញ្ជូនសំបុត្រហ៊្រី។ បញ្ហាទើបមានតទៅទៀតថា បើចង់ជួយហេតុ
អ្វីមិនចេញថ្លៃប្រៃសណីយ៍ឲ្យខ្លួនឯង ដែលមានតម្លៃថោកជាងថ្លៃពិន័យ ១០ ដុល្លានោះសន្ធឹកសន្ធាប់ ខនេះតប
បានថា បើធ្វើដូច្នោះបុគ្គលម្នាក់នោះក៏នឹងមិនពេញចិត្ត ជួនកាលជាការមើលងាយដូចថាគេគ្មានប្រាក់ចាយឡើយ
ទើបលិនខល៍នជ្រើសរើសយកការបញ្ជូនឲ្យគេហ៊្រី តាមបំណងហើយព្រមចាយថ្លៃពិន័យខ្លួនឯង ផលដែលបាន
គឺ ក្រោយមកបុរសម្នាក់នោះជ្រាបថាលិនខល៍នបញ្ជូនសំបុត្រឲ្យហ៊្រីហើយព្រមត្រូវពិន័យដល់ទៅ ១០ ដុល្លាធ្វើ
ឲ្យមនុស្សម្នាក់នោះកើតវិប្បដិសារី និងមានការយល់ចិត្តថ្លើមច្រើនឡើង មិត្តភាពដែលលិនខល៍នបានពីមនុស្ស
ម្នាក់នេះមានតម្លៃច្រើនជាង ប្រាក់ ១០ ដុល្លាទៅទៀត ដែលអាចចាត់បានថាជាកុសលោបាយក៏ថាបាន។
ម្យ៉ាងទៀតអធិប្បាយថា ការធ្វើរបស់លិនខល៍នក្នុងរឿងនេះសម្តែងលក្ខណៈជាអ្នកនយោបាយនិងជាអ្នក
បដិវត្តន៍យ៉ាងពិតប្រាកដ គឺហ៊ានធ្វើខុសច្បាប់កាលបើឃើញថាចាំបាច់ត្រូវធ្វើ តែមិនគេចវេសការទទួល
ខុសត្រូវធ្វើទៅហើយក៏សញ្ញេឈ្មោះរបស់ខ្លួនថាជាអ្នកធ្វើ ជាលក្ខណៈអ្នកបដិវត្តន៍និងជាអ្នកនយោបាយ
យ៉ាងពិតប្រាកដ។
រឿងមួយទៀតដែលកើតឡើងក្នុងរវាងជានាយកប្រៃសណីយ៍ដូចគ្នា បុគ្គលម្នាក់ឈ្មោះចច ស្ពៀរ៍ បញ្ជូន
កាសែតមកសុំឲ្យគេផ្ញើទៅតាមប្រៃសណីយ៍ តែមិនបានឲ្យថ្លៃប្រៃសណីយ៍មកផងឡើយ លិនខល៍នបិត
តែមឲ្យហើយក៏បញ្ជួនទៅ រងចាំហើយរងចាំទៀត នាយចច ស្ពៀរ៍ក៏មិនយកថ្លៃតែមប្រៃសណីយ៍មកឲ្យ
រហូតគ្រប់មួយឆ្នាំទើបលិនខល៍នផ្ញើសំបុត្រទៅឲ្យចច ស្ពៀរ៍ ព្រមទាំងផ្ញើវិក័យប័ត្រថ្លៃប្រៃសណីយ៍ទៅឲ្យ
ផងហើយប្រាប់ថា ពេលមិនទាន់បានផ្ញើវិក័យប័ត្រមកឲ្យ ក៏នៅធ្វើឲ្យចង់ទារលុយវិញគ្រប់ពេលវេលាទើប
ផ្ញើវិក័យប័ត្រមកឲ្យតែម្តងទៅ ដើម្បីកុំឲ្យមានអ្វីមកជំរុញចិត្តឲ្យចង់ទារលុយនោះទៀត។ លិនខល៍នយក
ប្រាក់របស់ខ្លួនឯងចាយថ្លែតែមហើយថែមទាំងចេញវិក័យប័ត្រផ្ញើទៅឲ្យអ្នកដែលមិនព្រមចាយប្រាក់សង
ថែមទៀត។
ក្នុងកំឡុងពេលនេះ លិនខល៍នបានជួបមនុស្សម្នាក់ឈ្មោះ ចែក កេលសូ ដែលជាមនុស្សមានការសិក្សា
ល្អ ចែក កេលសូ បានឲ្យលិនខល៍នអានបទនិពន្ធរបស់ឆេកស្ពៀរ៍ ប៊ើន និងប្រៃអាន់ ធ្វើឲ្យលិនខល៍នបាន
ទទួលចំណេះដឹង និងឃើញភាពស្រស់ស្អាតរបស់អក្សរសិល្ប៍។ តមកមានក្លិបហ្វឹកវាទកម្មជជែកតទល់
គ្នាកសាងឡើងក្នុងតំបន់ញិវសាលេម ដែលលិនខល៍នបានសាកល្បងហ្វឹកហាត់ជជែកតទល់គ្នាបានយ៉ាង
ល្អក្នុងក្លិបនៃតំបន់តូចៗ នេះឯង តពីនោះលិនខល៍នក៏បានស្គាល់ជាមួយមនុស្សឈ្មោះ ចន ធីស្ទីវវើត មិត្ត
ម្នាក់នេះណែនាំឲ្យលិនខល៍នរៀនច្បាប់ដែលក្នុងពេលនោះធ្វើបានងាយ ដោយគ្រាន់តែអានតម្រាហើយ
ក៏ទៅចូលប្រឡង បើប្រឡងជាប់ក៏ធ្វើជាមេធាវីប្រចាំតំបន់បាន។ លិនខល៍នជាអ្នកអានស្រេចហើយ ទើប
ព្យាយាមអានសៀវភៅច្បាប់យ៉ាងវិរិយៈឧស្សាហៈបំផុត។
អ្នកសរសេរប្រវត្តិលិនខល៍នក្នុងកាលដែលគេកំពុងរៀនច្បាប់នេះបានសររសេរថា នៅក្រោមដើមឈើជិតផ្ទះ
របស់គេ មិនជាការលំបាកដែលអ្នកជិតខាងទាំងឡាយនឹងបានឮលិនខល៍នអានតម្រាច្បាប់ដោយសម្លេងខ្លាំងៗ
គឺទន្ទេញចាំនោះឯង គេអាន គេទន្ទេញយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ មិនមែនអានទន្ទេញចំពោះពេលទំនេរប៉ុណ្ណោះទេ
គេអានទន្ទេញគ្រប់ពេលវេលាដែលអាចធ្វើបាន។ ក្នុងកំឡុងពេលនេះលិនខល៍នត្រូវធ្វើដំណើរ រវាងស្ព្រិងហ្វិល
និងញិវសាលេមជាញយៗ ដើរដោយជើងតាមថ្នល់ដែលគ្មានការសញ្ចរទៅមកអ្វីច្រើនឡើយ កន្លែងខ្លះត្រូវដើរ
ឆ្លងកាត់តាមភ្លឺស្រែទៀតផង ក្នុងរវាងការធ្វើដំណើរនេះឯង លិនខល៍នក៏អានសៀវភៅច្បាប់ លិនខល៍នខ្លួនឯង
ក៏បា្រប់ថា ក្នុងរយៈពេលធ្វើដំណើររវាងស្ព្រិងហ្វិលទៅញិវសាលេមនេះ គេអានសៀវភៅមួយជើង ៤០
ទំព័រជានិច្ច។
គ្មាននរណាក្នុងតំបន់នោះមិនដឹងថាលិនខល៍នកំពុងរៀនច្បាប់ ព្រោះគ្រប់គ្នានឹងបានឃើញគេដើរទន្ទេញតម្រា
ច្បាប់ទៅគ្រប់ទីកន្លែង មិនថាទៅណា មិនថាធ្វើការងារធ្ងន់ក្តី គេស្គាំងស្គមហើយស្លេកស្លាំងក្នុងកំឡុងពេលរៀន
ច្បាប់នេះ ថ្ពាល់ខូងផត ភ្នែកក្រហមប្រាកដដល់មនុស្សទូទៅ។
ហើយក្នុងកំឡុងពេលរៀនច្បាប់នេះឯង លិនខល៍នក៏ដើរយកអាសាព្រៀងសៀវភៅកិច្ចសន្យា ព្រៀឯកសារ
ច្បាប់ ព្រៀងពិន័យកម្មឲ្យអ្នកជិតខាង គេមិនបណ្តោយឲ្យខូចឳកាសក្នុងការសាងប្រជាប្រិយភាព អាចជាការ
ក្រាលផ្លូវសម្រាប់គោលដៅខាងនយោបាយក្នុងពេលខាងមុខក៏ថាបាន តែនិស្ស័យរបស់លិនខល៍នគឺដូច្នោះ
ឯងតាំងពីតូចក្រូចឆ្មា រឿងសប្បុរសធម៌ជាលក្ខណៈដែលមាននៅក្នុងលោហិតរបស់បុគ្គលម្នាក់នេះ។
ហើយការរាប់រករបស់អ្នកជិតខាងក៏មានច្រើនពិតមែន ហើយក្នុងពេលដែលលិនខល៍នធ្វើសេចក្តីព្យាយាម
រៀនច្បាប់នេះ ក៏កើតសេចក្តីនិយមចូលចិត្តថ្មីម្យ៉ាងទៀតឡើង គឺការនិយមចូលចិត្តសេចក្តីទៀងត្រង់របស់
លិនខល៍ន។ ពេលអ្នកស្រុកចាត់ពិធីប្រណាំងសេះឡើងក៏ព្រមចិត្តគ្នាសុំឲ្យលិនខល៍ធ្វើជាកម្មការគ្រប់គ្រង
មើលខុសត្រូវ ទោះនរណាប្រកែកគ្នាក្នុងរឿងអ្វី សូម្បីក្នុងរឿងអក្សរសាស្ត្រនិងវណ្ណកម្ម ក៏នៅពេញចិត្តឲ្យ
លិនខល៍នជាអ្នកសម្រេចសេចក្តីខុសត្រូវ មិនមែនព្រោះលិនខល៍នចេះដឹងគ្រប់យ៉ាង តែព្រោះជឿលើទឹកចិត្ត
យុត្តិធម៌របស់លិនខល៍នៗ កាត់ក្តីដូចម្តេចគូទំនាស់ក៏យល់ព្រមល្មមចិត្ត ជាការគោរពរាប់អានថ្មីមួយទៀតគឺ
ការគោរពរាប់អានភាពស្មោះត្រង់យុត្តិធម៌ គេបានទទួលកេរិ៍្តឈ្មោះថាជាមនុស្សស្មោះត្រង់យុត្តិធម៌ ដែល
ជាកេរិ៍្តឈ្មោះសំខាន់បំផុតក្នុងការសាងភាពជាធំឲ្យគេក្នុងកាលខាងមុខ។
គេបានមិត្តភក្តិពេញស្រុកទេស ក្នុងតំបន់ដែលគេរស់នៅនិងទៅមក គេបានមិត្តដោយមិនបាច់អស់សុរារឺ
សូម្បីតែបារី ជាបុគ្គលដែលមានប្រវត្តិប្រាសចាកភាពមួហ្មង។
ទើបនៅគ.ស. ១៨៣៤ ពេលលិនខល៍នមានអាយុបាន ២៥ ឆ្នាំ បានមានការបោះឆ្នោតទៀតក្នុងខែសីហា
លិនខល៍នបានចូលស្ម័គ្របោះឆ្នោតជាថ្មី គឺបោះឆ្នោតជាតំណាងរាស្រ្តចូលប្រជុំក្នុងសភារបស់រដ្ឋដែលគេ
រស់នៅ (មិនមែនសភាធំរបស់អាមេរិកាទេ) ហើយលើកនេះក៏ត្រូវបានប្រជាជនបោះឆ្នោតឲ្យសមក្តីប្រាថ្នា។
បើប្រកាន់ថាបំណុលជារឿងមិនល្អ លិនខល៍នក៏មានសេចក្តីមិនល្អម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះគឺមានបំណុលខាងដើម បាន
ដល់បំណុលដែលភាគហ៊ុនធ្វើជំនួញខាតទុនសាងបំណុលទុកជាច្រើន បំណុលមួយនេះលិនខល៍នត្រូវបណ្តោះ
សងទាំរាំរួចអស់រយៈពេលដល់ទៅ ១៥ ឆ្នាំ។ បំណុលលើកទីពីរកើតឡើងក្រោយពេលបានឈ្នះឆ្នោត គឺក្រោយ
ពេលបានឈ្នះឆ្នោតជាតំណាងរាស្ត្រហើយ ក៏បានបុលប្រាក់ពីមនុស្សឈ្មោះខូលមែន ស៊្មូត (Colman Smoot)
ចំនួន ២០០ ដុល្លា កាត់ឯកសណ្ឋានថ្មី ៦០ ដុល្លា ព្រោះមិនដែលមានសម្លៀកបំពាក់ល្អនឹងគេ សល់ពីនោះក៏
ចាយថ្លៃឈ្នួលរទេះសេះធ្វើដំណើរទៅប្រជុំលើកដំបូងដែលត្រូវធ្វើជាពិធីការ ហើយក៏ជាលើកដំបូងផងដែរក្នុង
ការជិះរទេះសេះដ៏ល្អ សល់ប្រាក់ខ្លះក្រៅពីនោះក៏ទុកប្រើប្រាស់រឿងផ្សេង។
ការចាយវាយលុយកាក់ដែលបានបុលគេមក រឺបា្រក់ដែលមិនមែនជារបស់ខ្លួននោះ លិនខល៍នប្រើប្រាស់យ៉ាង
ប្រយ័ត្នប្រយែងបំផុត សមគួរពោលបានថា ក្នុងការបោះឆ្នោតគ្រាខាងមុខ ដែលលិនខល៍នបានឈ្នះឆ្នោតទៀត
លើកនេះពួកមិត្តភក្តិរៃអង្គៀសគ្នា ឲ្យប្រាក់ចាយក្នុងការបោះឆ្នោត ២០០ ដុល្លាដូចគ្នា ប្រាក់ទាំងនេះជាប្រាក់ឲ្យ
ទទេមិនមែនប្រាក់បុលទេ មិនចាំបាច់ត្រូវសងវិញ តែក្រោយពេលបោះឆ្នោតដែលបានទទួលជោគជ័យរួចស្រេច
ហើយ លិនខល៍នប្រគល់ប្រាក់ឲ្យដល់មិត្តភក្តិវិញ ១៩៩ ដុល្លា ២៥ សេន ហើយប្រាប់មិត្តភក្តិថាការរកសម្លេង
លើកនេះ គេមិនបាច់ចាយលុយច្រើនទេ ព្រោះជិះសេះទៅដើររកសម្លេង មានការចាំបាច់ដែលត្រូវចាយប្រាក់
ត្រឹម ៧៥ សេនប៉ុណ្ណោះឯង។
ការចូលជាសមាជិកនៃរដ្ឋសភាសម័យដំបូង លិនខល៍នមិនបានសម្តែងភាពលេចមុខលេចមាត់អ្វីឡើយ គេប្រឹង
ស្តាប់ ប្រឹងរៀន ហើយគេត្រូវបានជ្រើសរើសជាគណៈកម្មការរឿងមួយរបស់រដ្ឋសភា តែរបាយការណ៍ទីប្រជុំរបស់
គណៈកម្មការនោះក៏ប្រាកដពាក្យសម្តីរបស់លិនខលន៍តិចបំផុត គេស្ទើរមិននិយាយអ្វីឡើយ គេគិតថាជាពេល
ដែលត្រូវរៀនត្រូវសិក្សាហើយមិនព្រមនិយាយស្តី ទាល់តែបា្រកដក្នុងចិត្តថាខ្លួនពូកែជាងរឺស្មើនឹងអ្នកដទៃហើយ
មកក្នុងសម័យក្រោយៗ ទៀតទើបសម្តែងឲ្យឃើញនូវភាពអស្ចារ្យឡើងៗ ជាលំដាប់។ គេបានទទួលជោគជ័យ
ក្នុងសម័យតមក ហើយបាននៅក្នុងរដ្ឋសភានេះរយៈពេល ៨ ឆ្នាំគឺតាំងតែ គ.ស. ១៨៣៤ ដល់ គ.ស. ១៨៤២ គឺ
ក្នុងរវាងអាយុ ២៥-៣៣ ហើយមកដល់ពេលនេះលិនខលន៍ក៏ចាត់ទុកថាតាំងខ្លួនបានហើយ គេបានរៀបការ
និងមានផ្ទះសម្បែងរបស់ខ្លួនឯងដែលសាងដោយឈើ ស្អាតបាតល្អសមគួរ សល់ភារៈតែម្យ៉ាងគឺ បំណុលដែល
ភាគហ៊ុនធ្វើទុក ដែលសងមិនទាន់អស់ ហើយក៏បណ្តោះជារឿយៗ ទៅ។
មិនមែនវត្ថុបំណងក្នុងទីនេះដែលនឹងសរសេរប្រវត្តិលិនខល៍នយ៉ាងល្អិតតាំងពីដើមដល់ចប់ រឿងដែលត្រូវការ
ពោលក្នុងទីនេះគឺវិថីតស៊ូជីវិត ហើយដូចដែលយើងបានអានមក យើងអាចឃើញបានថា លិនខល៍នបានតស៊ូ
ខ្លាំងប៉ុណ្ណា ដោយកម្លាំងកាយកម្លាំងចិត្ត កម្លាំងគំនិត ពុះពារដំណើរប្រព្រឹត្តទៅរបស់ជីវិតដោយសេចក្តីឧស្សាហ៍
ព្យាយាម។ ជីវិតរបស់បុគ្គលនេះបានឈានទៅដល់ភាពរុងរោចន៍ តែការតស៊ូក៏មិនចេះអស់មិនចេះហើយ ត្រូវ
តស៊ូជារឿយទៅ រហូតខ្លួនឯងត្រូវឃាតកម្ម។ រឿងខ្លីៗ ក្នុងជីវៈប្រវត្តិរបស់បុគ្គលនេះក្នុងដំណាក់កាលតទៅ
មានដូច្នេះ-
ក្នុងគ.ស. ៨៤៦ ពេលអាយុ ៣៧ ឆ្នាំ បានជាសមាជិកសភាខងក្រេស គឺរដ្ឋសភាដ៏ធំរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក
តែក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះកេរិ័្តឈ្មោះរបស់លិនខល៍នក្នុងរឿងជាមេធាវី ដែលលិនខល៍នបានចាប់ផ្តើមរៀន
ច្បាប់ដោយការដើរទន្ទេញតម្រានោះបានរុងរោចន៍ឡើងផងដែរ។ ពីឋានៈអ្នកសិក្សាក្រីក្រដើរទន្ទេញតម្រា
ច្បាប់ លិនខល៍នក្លាយជាមេធាវីដែលមានឈ្មោះល្បីម្នាក់ ក្នុងរវាងនេះលិនខល៍នយកចិត្តទុកដាក់ការងារ
អាជីពច្រើនជាងការងារនយោបាយ រហូតដល់ គ.ស. ១៨៥៦ ពេលមានការកតាំងបក្សរីផាប់ភ្លិខឹនឡើង
ហើយ លិនខល៍នបានជាប្រមុខបក្សក្នុងរដ្ឋអ៊ីល្លិណយ ទើបលិនខល៍នបានពលីជីវិតដើម្បីនយោបាយ
យ៉ាងពិតប្រាកដ។ បក្សរីផាប់ភ្លិខឹនមាននយោបាយជាបដិបក្សនឹងការជួញដូរទាសករ ការងារដ៏សំខាន់
បំផុតរបស់លិនខល៍ន ទើបជាការងារលប់បំបាត់ទាសភាព ដែលជាការងារធ្វើឲ្យគេរុងរោចន៍ ធ្វើឲ្យគេត្រូវបាន
ឃាតកម្ម ហើយធ្វើឲ្យគេបានឈ្មោះថាជារដ្ឋបុរសដ៏អស្ចារ្យម្នាក់ក្នុងលោក។
ក្នុងគ.ស. ១៨៦០ លិនខល៍នបានឈ្នះឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកា ក្នុងអាយុ ៥១ ឆ្នាំ តមកបាន
មួយឆ្នាំក៏កើតសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយភាគខាងជើងដែលត្រូវការបញ្ឈប់ឲ្យមានទាសករ និង
ភាគខាងត្បូងដែលមានអាកាស់ធាតុក្តៅអ៊ុនធ្វើការដាំដុះបានល្អ ត្រូវការទាសករទុកប្រើ។ សង្គ្រាមស៊ីវិលបាន
បញ្ចប់ដោយជ័យជំនះបានទៅភាគខាងជើង ដែលជាខាងរបស់លិនខល៍ន។ តមកក្នុងឆ្នាំ គ.ស. ១៨៦៤
លិនខល៍ន បានជាប្រធានាធិបតីម្តងទៀត តែលុះដល់ គ.ស. ១៨៦៥ ក៏ត្រូវឃាតករឈ្មោះ John Wilkes Booth
បាញ់ស្លាប់នៅក្នុងរោងល្ខោន។ លិនខល៍ន អនិច្ចកម្មក្នុងជន្មាយុ ៥៦ ឆ្នាំ។
នេះជារឿងរ៉ាវដោយខ្លីបំផុតដែលអាចនាំយកមកពោលក្នុងទីនេះដែលមិនបានតាំងចិត្តឲ្យជាជីវប្រវត្តិពិត តែត្រូវ
ការសិក្សាអំពីលក្ខណៈរបស់មនុស្ស និងមធ្យោបាយតស៊ូជីវិត ដូច្នេះតទៅនេះ នឹងជ្រើសរើសយកតែរឿងខ្លីៗ
ដែលគួរសិក្សា មកពោលជារឿងៗ ដោយចាត់ទុកថារឿងខ្លីៗ ទាំងនេះជាមេរៀនដែលយើងចង់សិក្សាក្នុងទីនេះ។
ក្រុងវ៉ាស៊ិនតោន ដែលជាទីក្រុងដ៏ស្រស់ស្អាតក្នុងបច្ចុប្បន្ន ជាទីក្រុងធំរបស់មហាប្រទេសដែលស្តុកស្តម្ភបំផុតក្នុង
ពេលនេះ សម័យលិនខល៍នកាលពី ១០០ ឆ្នាំមកហើយមានសភាពខុសគ្នាឆ្ងាយ។ លិនខល៍នបានសរសេរទុកថា
ក្រុងវ៉ាស៊ិនតោនក្នុងសម័យដែលគេមកឃើញនោះ ជាក្រុងស្មោកគ្រោក ថ្នល់តូចធំមិនមានរបៀប មានប្រជាករ
ទាំងអស់ត្រឹម ៤ ហ្មឺន ជាអាគាំង ៣ ហ្មឺន មាននិក្រូដែលមិនមែនជាទាសករ ៨ ពាន់ ហើយនិក្រូដែលជាទាសករ
ប្រមាណ ២ ពាន់ ក្នុងរដូវរងាក៏រងា លុះដល់រដូវក្តៅក៏សើមនិងមានគ្រុនចាញ់ពាសពេញ។ ការធ្វើដំណើរក្នុង
ពេលនោះយ៉ាងល្អបំផុតហើយលឿនបំផុតក៏ត្រឹមរទេះសេះ នៅមិនទាន់មានយានយន្តពាហនៈដទៃទៀត រទេះ
សេះសម្រាប់ធ្វើដំណើរនោះ មិនអាចជួលធ្វើដំណើរម្នាក់ឯងបាន ព្រោះមានតម្លៃថ្លៃណាស់ រទេះសេះចេញ
ដំណើរដូចឡានក្រុង ជួបអ្នកដំណើរកន្លែងណា បើនៅមានកន្លែងទំនេរក៏ទទួលបានទៀត។
ហើយរឿងដែលនឹងនាំយកមកពោលជាដំបូងនេះ ក៏ទាក់ទងនឹងការធ្វើដំណើររបស់លិនខល៍នចូលមកទីក្រុង
វ៉ាស៊ិនតោនដោយរទេះសេះ ជារឿងសម្តែងលក្ខណៈខ្លះៗ របស់លិនខល៍នដែលយើងគួរសង្កេត។
គ្រាមួយ លិនខល៍នធ្វើដំណើរមកជាមួយនឹងសុភាពបុរសម្នាក់ ដែលមិនធ្លាប់ស្គាល់គ្នាពីមុនមក តែមាន
អាកប្បកិរិយាជាមនុស្សវណ្ណៈខ្ពស់និងស្តុកស្តម្ភ ពេលបានស្គាល់គ្នានិងសន្ទនាគ្នាមកតាមដងផ្លូវ ទើបបាន
ដឹងថាជាមនុស្សដែលធ្លាប់ត្រេចចរមកជាច្រើនកន្លែងហើយមានរបស់ល្អជាច្រើននៅក្នុងហោប៉ៅ មានសរសៃ
ថ្នាំវើជិនៀ ដែលល្បីថាជាដែនដីសក្តិសិទ្ធបានឲ្យថ្នាំជក់ដ៏ល្អវិសេស តែពេលនោះមិនបានទល់ថ្នាំរឺទំពារថ្នាំទេ
ដូចស្រុកយើងទំពារស្លា នរណាមានវើជិនៀទំពារគឺជាមនុស្សស្តុកស្តម្ភរឺទាន់សម័យ នៅក្នុងសង្គមថ្នាក់ខ្ពស់។
ពេលន្ទនាគ្នាបានបន្តិច មិត្តរួមដំណើរក៏បើកប្រអប់ដ៏ស្រស់ស្អាតហុចឲ្យលិនខល៍ន
"ទំពារថ្នាំវើជិនៀបន្តិចទៅហី" មិត្តរួមដំណើរម្នាក់នោះនិយាយ
"អគុណ" លិនខល៍នតប "តែខ្ញុំមិនធ្លាប់ទំពាថ្នាំឡើយ"
ដើរទៅបានបន្តិចទៀត មិត្តរួមដំណើរម្នាក់នោះក៏ដកស៊ីការ៍ហាវ៉ាណា ដែលជាស៊ិការ៍ល្អបំផុតនិងថ្លៃបំផុតហុចឲ្យ
លិនខល៍ន។
"អគុណ" លិនខល៍នតប "ខ្ញុំមិនដែលជក់បារីឡើយ"
មិត្តរួមដំណើរម្នាក់នោះក៏ជក់ស៊ីការ៍របស់ខ្លួនតែម្នាក់ឯង។ ក្នុងការធ្វើដំណើរតមកទៀត មិត្តរួមដំណើរបានបើក
ហិបដែលធ្វើដោយប្រាក់ មានដបស្រាប្រាន់ឌីពីប្រទេសបារាំង មានតម្លៃថ្លៃណាស់ក្នុងសម័យនោះ។
"ទទួលទានប្រាន់ឌីបារំាំងបន្តិចលមើល" មិត្តរួមដំណើរពោល
"អគុណ" លិនខល៍នតប "ខ្ញុំមិនដែលញ៉ាំសុរាឡើយ"
មិត្តរួមដំណើរសើច គឺសើចឃើញថាជារឿងថ្លុកកំប្លែងមែនទែនតែម្តង។
"នែ!" មិត្តរួមដំណើរពោល "ខ្ញុំធ្វើដំណើរមកទួទាំងពិភពលោក ស្គាល់មនុស្សមកជាច្រើន ទាំងប្រុសទាំងស្រី
គ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ ហើយខ្ញុំសង្កេតបានចំណេះដឹងមកម្យ៉ាង"
"អ្វីទៅ?" លិនខល៍នសួរដោយយកចិត្តទុកដាក់
"គឺថា" មិត្តរួមដំណើរអធិប្បាយ "មនុស្សដែលមានផ្លូវខូចតិចបំផុត (បានដល់ការមិនទំពាថ្នាំ មិនជក់បារី មិន
ផឹកសុរា) ក៏មានផ្លូវល្អ ផ្លូវឆ្លាត តិចបំផុតដូចគ្នា"
ពាក្យសម្តីដូច្នេះ ជាការប្រមាថមើលងាយ ជាការអួតខ្លួន ជាការសម្តែងចេញមកយ៉ាងគួរឲ្យស្អប់ បើជាអ្នកដទៃ
គឺត្រូវតែខឹង តែលិនខល៍នធ្វើដូចជារឿងកំប្លែង គេសើចយ៉ាងខ្លាំងដូចគ្នានឹងមិត្តរួមដំណើររបស់គេ ហើយ
និយាយថាៈ-
"ជាគតិដ៏ល្អណាស់ ខ្ញុំនឹងមិនភ្លេចគតិមួយនេះ ហើយនឹងនាំទៅនិយាយឲ្យមិត្តៗ របស់ខ្ញុំស្តាប់តទៅ"
ហើយអ្នកទាំងពីរក៏សន្ទនាគ្នាដោយរីករាយមករហូតផ្លូវ ហើយលិនខល៍នក៏បានបុគ្គលនោះជាមិត្តល្អម្នាក់ទៀត
ដែលពេលក្រោយលិនខល៍នឡើងកាន់ភាពរុងរោចន៍ហើយ បុគ្គលម្នាក់នេះក៏បានជួយគាំទ្រសេចក្តីល្អរបស់
លិនខល៍នជាច្រើន។
រឿងមួយទៀតជារឿងធ្វើដំណើរដូចគ្នា អ្នកសរសេររឿងនេះឈ្នោះនេលសាន់ (Thomas H. Nelson) ជាអ្នក
ធំម្នាក់គេសរសេរទុកថា គ្រាមួយខ្លួនគេជាមួយចៅក្រមហែមម៉នត៍ចេញដំណើរពីតែរ៍អូត ដើម្បីទៅកាន់ឥណ្ឌា
ណាផូលិស ដែលតាមធម្មតាក៏ត្រូវប្រើពេលធ្វើដំណើរមួយថ្ងៃពេញ លុះអារុណោទ័យ ក៏មានយានជំនិះមកពី
ខាងបស្ចិមទិស ពួកគេទាំងពីរក៏ឡើងទៅលើយានជំនិះ។
ក្នុងយានជំនិះនោះ គេបានឃើញបុរសម្នាក់ដេកលក់នៅកៅអីអង្គុយខាងក្រោយ ខ្លួនវែងខាងក្បាលហាក់ដូច
នឹងធ្លុះទៅម្ខាង ហើយខាងជើងក៏នឹងធ្លុះចេញទៅម្ខាងយានជំនិះ ចៅក្រមហែមម៉នសន្សឹមៗ យកដៃទៅស្ទាប
ស្មារបស់គេ ដាស់គេឡើងដោយសុភាព សួរគេថា គេបានជួលកៅអីខាងក្រោយនេះទាំងអស់រឺទេ។ គេប្រាប់
ថាអត់ទេ ហើយភ្លាមនោះគេក៏ក្រោកឡើងអញ្ជើញឲ្យអ្នកទាំងពីរទៅអង្គុយកៅអីខាងក្រោយ ដែលជាកៅអី
កិត្តិយស ជាកន្លែងផាសុខភាពជាង ចំណែកខ្លួនឯងទៅអង្គុយកៅអីខាងមុខ ដែលមានផាសុខភាពតិចជាង
ខាងក្រោយ។
ណែលសាន់សរសេរតទៅទៀតថា បានពិចារណាមើលមនុស្សម្នាក់នេះ ក៏មានអារម្មណ៍ថាជាមនុស្សចម្លែក
គ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ចាស់ៗ មិនសមរូបសមរៀង បានន័យថាទិញរបស់ដែលធ្វើទុករួចហើយមកប្រើ មិនបាន
កាត់ថ្មីឲ្យសមនឹងរូប មិនមានអាវកាក់ មិនមានក្រវាត់ក និងប្រើមួកដែលគេស្គាល់ថា មានតម្លៃត្រឹម ២៥ សេន
មើលទៅហាក់ដូចជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ មិនមានអ្វីអូសទាញចិត្តឲ្យកើតការនិយមចូលចិត្ត តែលុះបានសន្ទនាគ្នា
ក៏មានអារម្មណ៍ថាគេជាមនុស្សពូកែនិយាយមានរឿងរ៉ាវនិងពាក្យពេចន៍ដែលធ្វើឲ្យអ្នកស្តាប់អស់សំណើច
ហើយរឿងកំប្លែងផ្សេងៗ ដែលគេនាំមកនិទានក៏ទាក់ទងនឹងរឿងល្ងង់ខ្លៅ សេចក្តីកំសាករបស់គេនោះឯង
គេធ្វើឲ្យទាំងពីរនាក់បានទទួលសេចក្តីរីករាយ ដោយសុខចិត្តខាតទុននិយាយរឿងល្ងង់ខ្លៅរបស់ខ្លួនឯង។
ពេលថ្ងៃត្រង់ យានជំនិះឈប់នៅកន្លែងមួយ ដែលត្រូវទទួលទានអាហារថ្ងៃត្រង់ អ្នកទាំងពីរបានអញ្ជើញ
បុរសខ្លួនវែងម្នាក់នោះទទួលទានអាហារជាមួយ ដើម្បីតបស្នងអធ្យាស្រ័យដែលគេឲ្យទីអង្គុយយ៉ាងសប្បាយ
ក្នុងយានជំនិះ។ គេទទួលអញ្ជើញដោយអាកប្បកិរិយាហាក់បានទទួលនូវកិត្តិយសហួសប្រមាណ ចូលមក
អង្គុយនៅឯតុអាហារយ៉ាងស្ងប់ស្ងៀម ហើយមួកតម្លៃ ២៥ សេននោះគេក៏ត្បៀតទុកនៅដៃ។
រវាងទទួលទានអាហារ ទាំងពីរនាក់ក៏សន្ទនាគ្នាពីរឿងផ្កាយដុះកន្ទុយ ដែលជារឿងគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ណាស់
សម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រសម័យនោះ បុរសខ្លួនវែងម្នាក់នោះសម្តែងកិរិយាចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង គេតាំងចិត្ត
ស្តាប់ដូចរឿងដែលគេមិនធ្លាប់ឮមិនធ្លាប់ដឹងពីមុនមកចឹង ហើយនៅទីបំផុតគេក៏សួរឡើងថា លទ្ធផលដែល
ផ្កាយដុះកន្ទុយចូលមកជិតផែនដីនោះ នឹងមានអ្វីខ្លះ ណែលសាន់ក៏តបថា មានជំនឿថា បើផ្កាយដុះកន្ទុយ
ចូលមកជិតផែនដីពិតមែន ល្បឿនរបស់ផ្កាយដុះកន្ទុយនឹងស្រូមយកផែនដីឲ្យតាមទៅជាមួយដែរ ហើយបើ
ផែនដីធ្វើដំនើរលឿន ស្មើនឹងល្បឿនរបស់ផ្កាយដុះកន្ទុយ ភាវៈរស់នៅលើភពផែនដីនឹងស្លាប់ទាំងអស់។
ពេលព្រលប់ក៏ទៅដល់ឥណ្ឌាណាផូលិស ដែលជាទីក្រុងធំ ណែលសាន់ជាមួយចៅក្រមហែមម៉នចូលសម្រាក
នៅសណ្ឋាគារធំមួយកន្លែង ចំណែកបុរសខ្លួនវែងនោះបាត់មុខទៅ មិនដឹងថាគេទៅសម្រាកនៅទីកន្លែងណា
តែពេលណែលសាន់ផ្លាស់សម្លៀកបំពាក់ហើយចុះមកបន្ទប់អាហារ ក៏ជួបបុរសខ្លួនវែងនោះតែងខ្លួនហាក់ដូច
ជាមនុស្សម្នាក់ផ្សេងពីមនុស្សនៅពេលថ្ងៃ គឺចោមរោមទៅដោយបុគ្គលសំខាន់ និងមន្ត្រីរាជការអ្នកធំរបស់ទីក្រុង
ឥណ្ឌាណាផូលិស រហូតដល់អគ្គនាយកចៅក្រមតុលាការក្នុងទីក្រុងនោះ ណែលសាន់ចម្លែកចិត្តណាស់ព្រោះគេ
ស្គាល់មនុស្សដទៃៗ ទាំងអស់ លើកលែងបុរសខ្លួនវែងម្នាក់នេះ ទើបសួរម្ចាស់សណ្ឋាគារ ទើបបានដឹងថាបុរស
ខ្លួនវែងម្នាក់នោះគឺ អាប់ប្រាហ័មលិនខល៍នសមាជិកនៃរដ្ឋសភាខងក្រេស។
ណែលសាន់សរសេរថា គេមានអារម្មណ៍ហាក់ត្រូវរន្ទះបាញ់ ព្រោះទាំងខ្លួនគេហើយនឹងហែមម៉នក៏ជាអ្នក
រាជការ ការមិនស្គាល់បុគ្គលសំខាន់ដល់ថ្នាក់ជាសមាជិកសភាខងក្រេសនោះ យ៉ាងហោចណាស់ក៏ជារឿង
គួរឲ្យអាម៉ាស់មុខ។ ក្នុងពេលនោះហែមម៉នក៏នៅមិនទាន់ចុះមក ណែលសាន់ប្រញាប់ត្រឡប់ឡើងទៅប្រាប់
ហែមម៉ន ហើយទាំងពីរនាក់ក៏ជញ្ជូនអីវ៉ាន់ចេញទ្វារក្រោយ គេចទៅសម្រាកនៅសណ្ឋាគារដទៃ។
រឿងនេះកើតឡើងនៅគ.ស. ១៨៤៩
តមកទៀត ១២ ឆ្នាំខណៈដែលលិនខល៍នកំពុងកាន់តំណែងប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ណែលសាន់បាន
ទទួលតំណែងជាអគ្គរដ្ឋទូតអាមេរិកប្រចាំប្រទេសឈិលី ហើយត្រូវចូលជួបលិនខល៍ន។ លុះលិនខល៍នឃើញ
នេលសាន់ ពាក្យដំបូងដែលគេនិយាយក៏គឺ
"ហ័លឡូ នេលសាន់ លោកនៅជឿទៀតរឺទេ ថាផ្កាយដុះកន្ទុយនឹងស្រូបយកផែនដីតាមទៅបាន"
ចំណែកហែមម៉ននោះ កាន់តែឆ្ងាយ ទៅបានជាសមុហទេសាភិបាលរដ្ឋឥណ្ឌាណា ក្នុងខណៈដែលលិនខល៍ន
មិនទាន់បានជាប្រធានាធិបតី ពេលលិនខល៍នបានជាប្រធានាធិបតី ហើយមានពត៌មានផ្លូវការថានឹងធ្វើដំណើរ
ទៅកាន់រដ្ឋនោះ ហែមម៉នក៏ប្រញាប់លាលែងពីតំណែងក្នុងរយៈពេល ២-៣ ថ្ងៃមុនប្រធានាធិបតីលិនខល៍ននឹង
ទៅដល់ ព្រោះមិនហ៊ានប្រឈមមុខជាមួយនឹងប្រធានាធិបតី។
រឿងតទៅទាក់ទងនឹងតួនាទីមេធាវី គង់បានជ្រាបមកជាច្រើនហើយ ព្រោះអ្នកសរសេរប្រវត្តិលិនខល៍នគ្រប់គ្នា
តែងសរសេរទុក តែក៏គួរនាំយកមករួបរួមទុកនៅក្នុងទីនេះផងដែរ។
ក្មេងកម្លោះម្នាក់ឈ្មោះ មែតស្តឺរ៍ជិះសេះមក ក្មេងកម្លោះម្នាក់ឈ្មោះវិលលៀមរឺដ័ហ្វ អាមស្ត្រង យកគ្រាប់ដែល
ធ្វើដោយកៅស៊ូ (ដែលយើងហៅថាគ្រាប់ចំពាមកៅស៊ូ) បាញ់ត្រូវគ្រាប់ភ្នែកខាងស្តាំរបស់មែតស្តឹរ៍ធ្លាក់ពីលើ
ខ្នងសេះ ក្មេងកម្លោះម្នាក់ឈ្មោះ ណរ៍រិស យកឈើវាយក្បាលពីខាងក្រោយស្លាប់។
ចៃដន្យក្មេងកម្លោះវិលលៀម អាមស្រ្តង ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាយកគ្រាប់កៅស៊ូបាញ់គ្រាប់ភ្នែករបស់
អ្នកស្លាប់នោះ ជាកូនរបស់នាយចែក អាមស្រ្តង អ្នកស្រុកញិវសាលេម មិត្តចាស់របស់លិនខល៍នកាលពីខ្លួន
នៅក្រីក្រ។ លិនខល៍នធ្លាប់ទៅសុំគេអាស្រ័យនៅហើយបានអាហារទទួលទានក្នុងពេលខ្លះទៀតផង វិលលៀម
អាមស្ត្រង អនិច្ចកម្មទៅយូរហើយ ក្នុងពេលកើតក្តីរឿងនេះនៅសល់តែមាតា។ ដោយរលឹកនឹកដល់បុណ្យ
គុណដែលក្រុមគ្រួសារនេះធ្លាប់មានចំពោះខ្លួនពីមុនមក ទើបលិនខល៍នចូលជួយកាពាររឿងក្តីឲ្យ។
សាក្សីខាងអយ្យការចោទ ដែលចាត់ថាជាសាក្សីមានទម្ងន់បំផុតនោះ ឈ្មោះឆាល អែលលេន ដែលឲ្យការក្នុង
ថ្នាក់ស៊ើបអង្កេតនឹងថ្នាក់តុលាការត្រូវគ្នាគ្មានខុសឆ្គងបន្តិច។ បុគ្គលម្នាក់នេះបានឲ្យការថា នៅពេលយប់ពន្លឺ
ព្រះច័ន្ទភ្លឺស្វាង គេបានឃើញយ៉ាងច្បាស់ថា អាមស្រ្តងបានប្រើចំពាមកៅស៊ូបាញ់អ្នកស្លាប់ ហើយណរ៍រិស
យកឈើវាយក្បាលពីក្រោយ ពាក្យឲ្យការរបស់គេរឹងមាំច្បាស់លាស់ណាស់។
អ្នកសរសេររឿងវគ្គនេះឈ្មោះវ៉ូលមែន សរសេរទុកថា ក្នុងខណៈស្តាប់ពាក្យឲ្យការរឿងនេះ លិនខល៍នមក
អង្គុយផ្អែកនៅកៅអី ងើយមុខមើលទៅពិតាន ខដែលគួរកង្វល់ខ្លាំងគឺ ក្នុងរឿងក្តីនេះ ពួកទីប្រឹក្សាតុលាការ
គឺជូរី សុទ្ធតែជាមនុស្សកម្លោះទាំងអស់ មិនដឹងថាជាចៃដន្យអ្វី ទីប្រឹក្សាគ្រប់គ្នាមានអាយុមិនលើស ៣០ ឆ្នាំ។
ទីប្រឹក្សាស្របាលនេះច្រើនកាត់ក្តីងាយៗ ហើយច្រើនកាត់ក្តីទៅខាងឲ្យដាក់ទោសចម្លើយ ផ្លូវដែលនឹងជួយ
ចម្លើយមានតិចពេញទំហឹង មនុស្សទាំងឡាយមើលទៅលិនខល៍ន តែមុខមាត់ឫកពារបស់គេមិនធ្វើឲ្យយល់
បានឡើយថា គេអស់សង្ឃឹមរឺមានសង្ឃឹមប៉ុណ្ណា គេសាកសួរសាក្សីម្នាក់នេះយ៉ាងយឺតៗ តែនៅទីបំផុតក៏មក
ដល់វគ្គសំខាន់។
"លោកបានឃើញការធ្វើអំពើអាក្រក់នោះមែនរឺ?" លិនខល៍នសួរអែលលេនសាក្សីឯកនោះ។
"បានឃើញពិតមែន" អែលលេនតប។
"ល្អណាស់ លោកឈរនៅទីណាក្នុងវេលានោះ"
"ក្នុងចម្ងាយប្រហែលមួយរយហាសិបហ្វ៊ីត ពីកន្លែងប្រហារគ្នា"
លិនខល៍នសុំឲ្យសាក្សីអធិប្បាយលក្ខណៈអាវុធ ដែលប្រើក្នុងអំពើអាក្រក់នោះម្តងទៀត សាក្សីក៏អធិប្បាយ
ត្រូវច្បាស់លាស់ តាមដែលបានឲ្យការមកហើយក្នុងគ្រាមុនៗ ។
"ហេតុការណ៍កើតឡើងក្នុងពេលណា?" លិនខល៍នសួរ។
"ម៉ោងដប់មួយយប់ពាក់កណ្តាលអាធ្រាត" អែលលេនតប។
"ធ្វើដូចម្តេចទើបលោកអាចមើលឃើញ ក្នុងចម្ងាយដល់ទៅមួយរយហាសិបហ៊្វីត ក្នុងវេលាម៉ោងដប់មួយ
យប់ដូច្នេះ?"
"យប់នោះព្រះច័ន្ទភ្លឺច្បាស់ណាស់"
"ជារាត្រីព្រះច័ន្ទពេញវង់រឺ?"
"ព្រះច័ន្ទពេញវង់" សាក្សីតប។
"ព្រះច័ន្ទនៅខ្ពស់ប៉ុណ្ណា?"
"នៅខ្ពស់ណាស់"
"បើប្រៀបជាមួយព្រះអាទិត្យពេលថ្ងៃ អាចជាពេលវេលាម៉ោងប៉ុន្មានទៅ?"
"ប្រហែលម៉ោងដប់ព្រឹក"
"បានន័យថា ក្នុងរាត្រីកើតហេតុនោះម៉ោងដប់មួយយប់ ដួងព្រះច័ន្ទមានខ្នាតស្មើគ្នានឹងដួងព្រះអាទិត្យ
វេលាម៉ោងដប់ព្រឹក មែនទេ?"
"ពិតប្រាកដណាស់" សាក្សីឆ្លើយតប
លិនខល៍នសុំបើកបតិទិនពីសារការី ជាបតិទិនប្រាប់ល្អិតរឿងខ្នើតរនោចហើយនឹងលក្ខណៈរបស់ដួងច័ន្ទក្នុង
មួយរាត្រីៗ ទៅផងដែរ។ ថ្ងៃកើតហេតុគឺថ្ងៃទី ២៩ សីហាជាថ្ងៃដែលព្រះច័ន្ទមិនអាចពេញវង់បាន លក្ខណៈរបស់
ព្រះច័ន្ទដែលប្រាប់ក្នុងបតិទិនយប់នោះ លុះចូលព្រលប់នឹងឃើញព្រះច័ន្ទត្រឹមមួយភាគបួនខាងបស្ចឹមទិស លុះ
ដល់ម៉ោង ១១ យប់ក៏នឹងលិចបាត់ទៅតែម្តង និយាយតាមវិធីស្រុកយើងក៏គឺថា នៅចុងខែសីហានោះជាខាងខ្នើត
ខែដប់ហើយ អាចជារាត្រី ៤ កើតរឺ ៥ កើតដែលអាចឃើញព្រះច័ន្ទនៅទិសខាងលិចបន្តិច រួចហើយក៏លិចបាត់
ទៅ គ្មានផ្លូវដែលព្រះច័ន្ទនឹងពេញវង់ រឺ អាចភ្លឺស្មើព្រះអាទិត្យនៅវេលាម៉ោង ១០ ព្រឹកបានឡើយ ហើយប្រាកដ
ណាស់ថា ក្នុងវេលាម៉ោង ១១ យប់ថ្ងៃកើតហេតុនោះត្រូវតែងងឹត កុំថាឡើយនរណានៅដល់ទៅ ១៥០ ហ៊្វីត
ទោះបីនៅត្រឹម ៥០ ហ៊្វីតក៏មើលឃើញច្បាស់ដូចដែលបានឲ្យការនោះមិនបានឡើយ។
លិនខល៍នបានសុំអាងបតិទិននោះជាសាក្សី ហុចបតិទិនឲ្យដើមចោទ ឲ្យតុលាការនិងទីប្រឹក្សាពិចារណា ទឹកមុខ
ញញឹមបានមានឡើងក្នុងក្រុមពួកទីប្រឹក្សា អ្នកខ្លះក៏ញាក់ចិញ្ចើម សម្តែងការយល់ស្របជាមួយលិនខល៍ន ហើយ
លិនខល៍នក៏សុំស៊ើបសួរសាក្សីខាងខ្លួន សាក្សីដែលអាចអះអាងថា ក្មេងកម្លោះអាមស្ត្រងជាមនុស្សមានព្រឹត្តិកម្ម
រៀបរយគ្រប់ពេលវេលា។ សាក្សីដែលឃើញមេតស្តឺរ៍ធ្លាក់ពីលើសេះ សាក្សីពេទ្យដែលឲ្យការថា របួសដែលកើត
ពីការធ្លាក់ពីលើសេះដូច្នោះ អាចបណ្តាលឲ្យស្លាប់បានដូចគ្នា។ សាក្សីសំខាន់បំផុតរបស់ដើមចម្លើយ គឺក្មេង
កម្លោះម្នាក់ឈ្មោះអតគិនស៍ឲ្យការថា គ្រាប់កៅស៊ូនោះមិនមែនជារបស់ក្មេងកម្លោះអាមស្ត្រងឡើយ តែជារបស់
ខ្លួនឯង ក្នុងរាត្រីកើតហេតុ គេមិនបាននៅទីនោះទេ នៅកន្លែងដទៃ ហើយគ្រាប់កៅស៊ូនោះក៏នៅជាមួយនឹង
ខ្លួនគ្រប់ពេលវេលា ព្រលឹមឡើងទើបខ្លួនទៅភ្លេចនៅជិតកន្លែងកើតហេតុ ហើយចៃដន្យអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច
បានទៅជួប។
តពីនោះ ក៏មកដល់ការថ្លែងសេចក្តីបញ្ចប់ ដែលអ្នកសរសេររឿងរ៉ាវក្នុងវគ្គនេះអះអាងថា ការថ្លែងសេចក្តីបញ្ចប់
របស់លិនខល៍នក្នុងរឿងក្តីនេះ ជាវាទកោសល្យដ៏ពិរោះបំផុតមួយរឿងក្នុងជីវិតរបស់លិនខល៍ន។ គេប្រាប់ឲ្យ
ដឹងថា គេការពាររឿងក្តីនេះ ដោយមិនមានថ្លៃឈ្នួល តែគេធ្វើឲ្យទទេដើម្បីភាពយុត្តិធម៌ ហើយការប្រព្រឹត្តល្អ
របស់ក្រុមគ្រួសារនេះដែលគេស្គាល់មកតាំងពីតួច ឳពុកស្លាប់ទៅហើយ នៅសល់តែម្តាយហើយនឹងកូនប្រុស
បើទីប្រឹក្សាយកសាក្សីខុសទៅដាក់ទោសក្មេងកម្លោះដែលគ្មានកំហុស មិនត្រឹមតែអយុត្តិធម៌ប៉ុណ្ណោះទេ ថែម
ទាំងជាការដាក់ទោសក្រុមគ្រួសារដែលគ្មានកំហុសផងដែរ។ គេចង្អុលឲ្យទីប្រឹក្សាមើលមាតារបស់អាមស្រ្តង
ដែលកំពុងអង្គុយចាំមើលថាកូននឹងរស់រឺនឹងស្លាប់ គេពណ៌នាដល់សភាពរបស់មាតា ដែលកូនធ្លាក់នៅក្នុង
អន្តរាយ ក្នុងរវាងការដោះលែង និងការប្រហារជីវិត ជាការភ្ជង់បេះដូងរបស់ពួកទីប្រឹក្សាកម្លោះៗ ឲ្យនឹកដល់
មាតារបស់ខ្លួន។ លិនខល៍នឯងពេលថ្លែងការទឹកភ្នែករបស់គេក៏ហូរចេញមក ធ្វើឲ្យពួកទីប្រឹក្សាម្នាក់ៗ ធ្លាក់
ទឹកភ្នែកដែរ។ ទីប្រឹក្សាបានចុះមតិស្របគ្នាជាឯកឆន្ទថា ក្មេងកម្លោះអាមស្ត្រងគ្មានកំហុស ហើយតុលាការ
ក៏ដោះលែងក្នុងល្ងាចថ្ងៃនោះឯង។
មុននឹងឆ្លងទៅដល់រឿងផ្សេង យើងនឹងបានសិក្សាជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន ជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់លិនខល៍ន ក្នុងពេលដែល
បានរុងរោចន៍តាមល្មមសមគួរ។
ពេលបានជាសមាជិកសភាខងក្រេស មានដីនិងផ្ទះសម្បែងជារបស់ខ្លួនឯង ជាសម័យដែលតាំងខ្លួនបានហើយ
គឺមានផ្ទះពីរជាន់យ៉ាងរៀបៗ ជាផ្ទះឈើ។ ពាក្យថា"រៀបៗ" សមណាស់ក្នុងការប្រើជាមួយផ្ទះរបស់លិនខល៍ន
ដែលមានរួបបោះពុម្ភរួបថតមាននៅរហូតដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រើផ្ទៃដីមិនច្រើន ចាក់ដីខ្ពស់ឡើងប្រហែល ១ម៉ែត្រ
ធ្វើរបងព័ទ្ធជុំវិញ រួចហើយសាងផ្ទះឈើពីជាន់ ហើយរៀបៗ ពិតមែន មិនមានប្រដាប់ប្រដារឺតាក់តែងខ្ជះខ្ជាយ
តែក៏នៅក្នុងលក្ខណៈដែលល្អ មើលឃើញបង្អួច ៥ បង្អួចពីខាងមុខ បានន័យថាបានបែងជាពីរបន្ទប់ក្នុងមួយ
ជាន់ ហើយមានបន្ទប់ធំនៅកណ្តាល មិនមានដើមឈើនៅក្នុងផ្ទះ។ អ្នកសរសេរប្រវត្តិរបស់លិនខល៍នពោល
ថា លិនខល៍នមានសេចក្តីព្យាយាមធ្វើអ្វីមិនដែលទុកចោល លើកលែងតែម្យ៉ាងគឺការដាំដើមឈើរឺផ្កាក្នុងផ្ទះ
គេខ្វល់ខ្វាយតែបន្តិចហើយក៏ទុកចោលជាយូរក្រៀមស្វិតស្លាប់អស់ លុះយូរបន្តិចក៏ចាប់ផ្តើមយកចិត្តទុកដាក់
រឿងសួនច្បារម្តងទៀត ហើយក៏បណ្តោយឲ្យក្រៀមស្វិតស្លាប់អស់ទៀត។
តែការងារម្យ៉ាងដែលមិនព្រមទុកចោល គឺការពុះឧស ក្នុងកំឡុងពេលកាន់តំណែងប្រធានាធិបតីប៉ុណ្ណោះ
ដែលលិនខល៍នសម្រាកពុះឧសដោយខ្លួនឯង។ រឿងឧសនេះត្រូវការប្រើច្រើនណាស់ ព្រោះការធ្វើអាហារ
ក្នុងពេលនោះ នៅមិនទាន់មានមធ្យោបាយដទៃក្រៅពីឧស ក្រៅពីការដណ្តាំបាយ បើជារដូវរងា ក៏ត្រូវប្រើ
ឧសដើម្បីសេចក្តីកក់ក្តៅក្នុងផ្ទះពេញមួយថ្ងៃ។ ការងារពុះឧសប្រើក្នុងផ្ទះនេះ លិនខល៍នធ្វើដោយខ្លួនឯង
ជានិច្ច មិនប្រាកដថាធ្វើដើម្បីហាត់ប្រាណរឺធ្វើដើម្បីសន្សំសំចៃ តែឧសដែលប្រើប្រចាំថ្ងៃក្នុងផ្ទះនោះ គេ
តែងពុះខ្លួនឯងជានិច្ច។ មិត្តជិតខាងម្នាក់ឈ្មោះវេបប៊ើរ៍ និយាយឲ្យអ្នកសរសេរប្រវត្តិស្តាប់ថា នៅរាត្រី
មួយប្រហែលម៉ោងមួយយប់ គេបានឮសម្លេងពុះឧសក្នុងផ្ទះរបស់លិនខល៍ន គេចុះទៅមើលឃើញ
លិនខល៍នកំពុងពុះឧស ពេលស្រែកសួរថា ហេតុអ្វីពុះឧសនៅពេលយប់អាធ្រាតដូច្នេះ លិនខល៍នតបថា
មានការងារប្រញាប់ដែលត្រូវធ្វើនៅកន្លែងធ្វើការ រហូតដល់កណ្តាលអាធ្រាត ទើបត្រឡប់មកដល់ផ្ទះ
ហើយត្រូវពុះឧសជាមុន។
តាមធម្មតាលិនខល៍នមិនចូលចិត្តក្មេង តែក៏ស្រឡាញ់កូនរបស់ខ្លួនខ្លាំងណាស់ ភាពជាស្វាមីនិងជាបិតាមិនមាន
អ្វីឲ្យតិះដៀលបាន អ្នកបម្រើក្នុងផ្ទះបានប្រាប់អ្នកសរសេរប្រវត្តិលិនខល៍ន តាំងពីមកនៅជាមួយលិនខល៍នមិន
ដែលបានឮលិនខល៍នសម្លុតគម្រាមនរណាដោយពាក្យសម្តីគ្រោតគ្រាត។ រឿងចម្លែករបស់លិនខល៍ន (ចម្លែក
សម្រាប់អាគាំង) គឺពេលអានសៀវភៅ ចូលចិត្តដេកសណ្តូកលើក្តា មិនចូលចិត្តអានលើកៅអី រឺលើគ្រែដេក បើ
បានសៀវភៅដែលចូលចិត្តខ្លាំងមកអាន ក៏ស្រវាចាប់ខ្នើយយកទៅដេកសណ្តូកលើក្តាអានសៀវភៅនោះ ហើយ
ចូលចិត្តអានខ្លាំងៗ ដែលជានិស្ស័យជាប់តាមមកតាំងពីសម័យទន្ទេញតម្រាច្បាប់។
លិនខល៍នជាមនុស្សដេកតិច បើមិនមែនចូលដេកយប់ជ្រៅរឺនឿយហត់មកខ្លាំងហើយនោះ ក៏មិនព្រមដេកពួន
ពេញមួយយប់ ចូលចិត្តភ្ញាក់ឡើងពេលយប់ជ្រៅ ក្រោកចេញពីបន្ទប់ដេកចូលទៅបន្ទប់សៀវភៅហើយក៏អាន
សៀវភៅខ្លាំងៗ ទោះយប់អាធ្រាតយ៉ាងណាក្តី។
លិនខល៍នមិនចូលចិត្តពាក់អាវ បើជារដូវក្តៅ ក៏តែងតែនៅផ្ទះដោយមិនពាក់អាវ ជួនកាលក៏ចុះទៅទទួលទាន
នៅបន្ទប់អាហារដោយមិនពាក់អាវ ដែលជាហេតុឲ្យភរិយាក្រោធខឹងជាញឺកញយ ព្រោះភរិយាជាមនុស្សមាន
របៀបក្នុងការតែងកាយ និងពិធីផ្សេងៗ។
លិនខល៍នមានបុត្រ ៣ នាក់ ជាប្រុសទាំងអស់ ពីរនាក់បានស្លាប់តាំងពីក្មេង សល់ម្នាក់ដែលនៅរហូតដល់ធំ
តែក៏មិនឆ្លៀវឆ្លាត រឺមានការរីកចម្រើនក្នុងជីវិតដូចឳពុកឡើយ។
រឿងទាំងនេះជាជីវិតក្នុងផ្ទះ តទៅនេះយើងនឹងសិក្សាជីវិតក្នុងតំណែងប្រធានាធិបតីបានបន្តិច។ ចហ៍ន ហេយ៍
អ្នកដឹងរឿងរ៉ាវរបស់លិនខល៍នយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ក្នុងពេលកាន់តំណែងប្រធានាធិបតី បានសរសេរទុកដូចតទៅនេះ។
ជីវិតប្រចាំថ្ងៃនៅសេតវិមាន កំឡុងពេលដែលលិនខល៍នជាប្រធានាធិបតីនោះ មានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាពីជីវិត
ក្នុងពេលមុននិងក្នុងពេលក្រោយមក។ ក្នុងថ្ងៃដំបូងៗ ចាប់តាំងពីលិនខល៍នបានគ្រប់គ្រងតំណែង ក៏មានមនុស្ស
ប្រសេចប្រសាចរត់សុំតំណែងតួនាទីជាច្រើន ដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក អាចព្រោះលិនខល៍នជាប្រធានាធិបតី
ដែលប្លែកខុសពីអ្នកដទៃ ព្រោះឡើងមកពីឋានៈតូចទាបក្រីក្របំផុត កាលបើមនុស្សដូចលិនខល៍នអាចឡើងមក
បាន មនុស្សឋានៈនេះក៏គិតថានឹងឡើងមកបានដូចគ្នាដែរ។ ចហ៍ន ហេយ៍សរសេរថា ពួកដែលមកសុំច្រើនបំផុត
ជាពួកលោភលន់ហើយឃើញតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន តែក៏មានដូចគ្នា ដែលមកសុំតំណែងព្រោះចេតនាផ្សេងៗ
គឺមនុស្សដែលមានធុរកិច្ចពាណិជ្ជកម្មផ្ទាល់ខ្លួន មានចំណូលច្រើនមានជីវិតល្អប្រសើរហើយនៅមកសុំតំណែង
នៅជិតលិនខល៍ន ដែលឃើញបានច្បាស់ថា ចំណូលនិងប្រាក់ខែក្នុងតំណែងតិចជាងអាជីពដើមរបស់ខ្លួនទៀត
ពួកនេះចូលមកដោយចេតនាល្អពិត ចូលមកដោយប្រាថ្នានៅជិតលិនខល៍ន ដើម្បីជួយប្រយ័ត្នប្រយែង និងចាំ
ជួយណែនាំ ព្រោះខ្លាចលិនខល៍នភ្លាត់ផ្លាតក្នុងការបតិបត្តិតួនាទីដ៏សំខាន់មួយនេះ។
តែមានតិចគ្នាណាស់ដែលបានទទួលតំណែង ហើយទំរាំបានក៏ត្រូវរងចាំជាច្រើនសប្តាហ៍ ពេលបានទទួលដឹង
ថាតំណែងពេញអស់ហើយមិនអាចដាក់បានទៀតពួកនោះក៏បាត់អស់ទៅ តែលុះកើតសង្គ្រាមស៊ីវិល រឿងបែប
នោះក៏កើតឡើងជាថ្មីទៀត ហើយសេតវិមានរបស់ប្រធានាធិបតីក៏ពេញទៅដោយមនុស្សមករក។ ពួកខ្លះមក
ស្ម័គ្រជាមេទ័ព (មិនយកពលទាហាន) ពួកខ្លះសុំអំណាចហៅកងទ័ពអាសារជាកងវរសេនាតូចកងវរសេនាធំ
ហើយសុំឲ្យខ្លួនឯងជាអ្នកគ្រប់គ្រង ពួកខ្លះសុំដឹករបស់មកលក់ឲ្យកងទ័ព។ មួយពួកទៀតជាអ្នកប្រឌិត មក
ណែនាំឲ្យប្រធានាធិបតីប្រឌិតអាវុធយ៉ាងនោះយ៉ាងនេះ។ មួយពួកទៀតជាអ្នកពូកែគិត ប្រាប់ថាមានគំនិត
ល្អវិសេស មានឧបាយឈ្នះសង្គ្រាមបានយ៉ាងរួសរាន់ គ្រាន់តែមកបង្ហាញគំនិតដល់ប្រធានាធិបតីប៉ុណ្ណោះ
មិនព្រមប្រាប់ដល់លេខាធិការរឺនរណាឡើយ ព្រោះគំនិតរបស់គេអស្ចារ្យសម្បើមណាស់។ មានមនុស្សជា
ច្រើនណាស់ដែលត្រូវការណែនាំយ៉ាងនោះយ៉ាងនេះដល់ប្រធានាធិបតីផ្ទាល់ រហូតដល់ពួកអ្នកនយោបាយ
និងរដ្ឋបុរសក្នុងសភាខងក្រេសក៏ចាត់ទុកថាខ្លួនមានសិទ្ធិចូលជួបប្រធានាធិបតីនិងសម្តែងមតិជាពិសេស
នឹងបានចូលជួបព្រមៗ គ្នាដើម្បីសំចៃពេលប្រធានាធិបតីក៏មិនចូលចិត្តទៀត គ្រប់គ្នាមានគំនិតវិសេស
ដែលត្រូវរក្សាទុកជាអាថ៌កំបាំងប្រាប់នរណាមិនបានក្រៅពីប្រធានាធិបតីម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ម្នាក់ៗ យល់ឃើញ
ថាប្រធានាធិបតីមិនចាំបាច់ខូចពេលវេលាទៅជួបអ្នកដទៃឡើយ ជួបគេម្នាក់ឯងក៏គ្រប់គ្រាន់ហើយព្រោះ
គំនិតរបស់គេល្អជាងអ្នកដទៃទាំងអស់។ នេះជាការងារធ្ងន់បំផុតរបស់សេតវិមាន ធ្ងន់ជាងសង្គ្រាមស៊ីវិល
ដែលកំពុងកើតមានក្នុងពេលនោះទៅទៀត។
ប្រធានាធិបតីមិនអាចបដិសេធបានជារឿយៗ ទេ ទើបត្រូវប្រើវិធីទទួលព្រមៗ គ្នាជាក្រុមច្រើនៗ ហើយត្រូវ
កំណត់ពេលវេលាឲ្យបានច្បាស់លាស់។ លិនខល៍នភ្ញាក់ពីព្រលឹមទៅដល់កន្លែងធ្វើការម៉ោង ៨ ធ្វើការ ២ម៉ោង
ហើយក៏ចេញមកទទួលភ្ញៀវនៅម៉ោង ១០ ដែលហៅថាភ្ញៀវនោះ គឺមនុស្សដែលប្រជ្រៀតគ្នាណែននៅក្នុង
បន្ទប់ធំមួយ បែងជាច្រើនពួក។ ពួកមួយមិនមានធុរៈអ្វីឡើយ ក្រៅពីមកចាប់ដៃជូនពរជ័យ ពួកនេះរួចលឿន
និងចេញទៅវិញភ្លាម។ មួយពួកទៀតជាពួកតឿនសតិ នាំយកសុភាសិតខ្លះ ពាក្យប្រៀនប្រដៅក្នុងគម្ពីរបៃប៊ើល
ខ្លះ មកនិយាយឲ្យស្តាប់មួយប្រយោគពីរប្រយោគ លុះលិនខល៍នរ៉ាប់រងថានឹងចងចាំទុកក៏នាំគ្នាចាកចេញទៅ។
តមក៏ដល់ពួកដែលធ្ងន់ គឺពួកដែលសុំការជួយសង្រ្គោះក្នុងរឿងនោះរឿងនេះ តែក៏ងាយបន្តិច គឺឲ្យលេខានុការ
អូសទៅទាក់ទងភ្នាក់ងារជារឿងៗ ទៅ។ នៅសល់ពួកដែលធ្ងន់បំផុត ចូលចិត្តអែបនៅជួរក្រោយ រងចាំឲ្យអ្នក
ដទៃចេញទៅអស់សិន លុះលិនខល៍នចូលមកជិត ហើយសួរថាមានធុរៈអ្វី ក៏ប្រាប់ថារឿងសំខាន់ខ្លាំងណាស់
ត្រូវនិយាយជាមួយប្រធានាធិបតីជាការសម្ងាត់ អ្នកដទៃឮមិនបានឡើយ។ ពួកប្រភេទនេះមានច្រើនណាស់
ហើយភាគច្រើនក៏មិនបានទទួលការពេញចិត្ត ព្រោះប្រធានាធិបតីប្រាប់ថា មិនមានពេលជជែកគ្នាបានឡើយ
លុះដល់ពេលកំណត់ហើយ ភ្នាក់ងារក៏អញ្ជើញចេញ ហើយពួកគេក៏ចេញទៅទាំងមិនពេញចិត្ត "ភ្ញៀវ" ប្រភេទ
នេះមានជារៀងរាល់ថ្ងៃ។
លិនខល៍នជាមនុស្សទទួលទានតិច រឿងសេចក្តីសុខសម្រាន្តក្នុងការទទួលទានអាហារនោះ មិនមានសោះ
ឡើយ អាហារពេលព្រឹកមានកាហ្វែមួយពែងជាមួយនឹងស៊ុតមួយ អាហារពេលថ្ងៃមាននុំប៉័ង ទឹកដោះមួយពែង
ហើយនឹងផ្លែឈើតាមរដូវកាល អាហារពេលយប់អាចមានសាច់មានត្រីខ្លះ តែមិនច្រើនជាងពីរមុខទេ មិនផឹក
ស្រាឡើយ លើកលែងតែចាំបាច់ក្នុងពិធីការក៏ចិបវៃន៍បន្តិចល្មមជាពិធី។
ជិវិតរបស់ប្រធានាធិបតី មានការសម្រាកតិចបំផុត។ ការសម្រាកប្រចាំថ្ងៃមានត្រឹមជិះរទេះសេះឲ្យបរទៅកន្លែង
ផ្សេងៗ ប្រហែលមួយម៉ោងនៅពេលល្ងាច ហើយក៏ត្រឡប់មកទទួលទានអាហារល្ងាចនៅម៉ោង ៦ ថ្ងៃខ្លះទៅ
មើលល្ខោន តែមិនញឹកញយទេ ចូលចិត្តការសម្តែងបទល្ខោនរបស់ឆេកស្ពៀរ៍ វគ្គនេះមានរឿងមួយមកនិយាយ
គឺៈ-
ថ្ងៃមួយប្រធានាធិបតីលិនខល៍ន ទៅមើលល្ខោនបទរបស់ឆេកស្ពៀរ៍ សិល្បករម្នាក់ឈ្មោះហែកកេត(ប្រុស)
ជាតួល្ខោនជើងចាស់សម្តែងបានល្អខ្លាំងណាស់ ប្រធានាធិបតីលិនខល៍នពេញចិត្ត ដល់ថ្នាក់ពេលត្រឡប់
មកពីមើលល្ខោនវិញ ក៏សរសេរសំបុត្រទៅកោតសរសើរ។ សិល្បករម្នាក់នោះបានទទួលសំបុត្រប្រធានាធិបតី
ក៏សប្បាយចិត្តណាស់ ចង់បង្អួតឲ្យខ្ចរខ្ចាយថាខ្លួនបានទទួលសំបុត្រកោតសរសើរពីប្រធានាធិបតី ទើបបញ្ជូន
សំបុត្រនោះទៅឲ្យរោងពុម្ពកាសែត "New York Kerald" រោងពុម្ពកាសែតនោះបានចុះផ្សាយឲ្យ តែក៏សរសេរ
ពាក្យកែខៃ (Comment) ចំអកចំអន់ប្រធានាធិបតី ហើយប្រើពាក្យសម្តីដែលធ្ងន់ធ្ងរទៀតផង។ ហែកកេតបាន
ឃើញហើយក៏តក់ស្លត់ជាខ្លាំង សរសេរសំបុត្រទៅសុំអភ័យទោសពីប្រធានាធិបតី សម្តែងការខូចចិត្តថាខ្លួន
បានធ្វើខុសឆ្គងទៅហើយ ក្នុងការបញ្ជូនសំបុត្ររបស់ប្រធានាធិបតីទៅឲ្យរោងពុម្ពកាសែត។
លិខល៍នមានសំបុត្រតបទៅវិញថា សុំឲ្យគេកុំមានកង្វល់ក្នុងរឿងនេះ។ ជាការពិតណាស់ លិខល៍នមិនគិតថា
សំបុត្រមួយច្បាប់នេះនឹងត្រូវបាន បញ្ជូនទៅឲ្យរោងពុម្ព តែក៏មិនមានសេចក្តីសៅហ្មងចិត្តអ្វី ការដែលការសែត
សរសេរកែខៃទៅដូច្នោះ ក្នុងជីវិតប្រធានាធិបតីធ្លាប់ជួបប្រទះមក ទាំងសេចក្តីមេត្តានិងភាពឃោរឃៅ ទាំងការ
លើកតម្កើងនិងការចំអកចំអន់ ប្រធានាធិបតីស៊ាំនិងហេតុការណ៍បែបនេះទៅហើយ ទើបសុំឲ្យហែកកេតកុំមាន
កង្វល់ក្នុងរឿងនេះឡើយ។
ក្រោយពេលទទួលទានអាហារពេលព្រលប់ហើយ លិខល៍នក៏ធ្វើការតទៅទៀត បើមានរដ្ឋបុរសថ្នាក់ខ្ពស់មក
សន្ទនា លិខល៍នត្រូវនៅសន្ទនាជាមួយដោយក្រែងចិត្ត ក៏ច្រើនតែបបួលអានសៀភៅ គឺយកសៀវភៅរឿងអ្វី
មួយមក អានខ្លាំងៗ ឲ្យបានស្តាប់ទាំងអស់គ្នា ចុងក្រោយអ្នកដែលមកសន្ទនាក៏ធុញលាត្រឡប់ទៅវិញខ្លួនឯង
ជាវិធីមួយដែលជួយឲ្យភ្ញៀវត្រឡប់ទៅវិញលឿន ហើយលិនខល៍នអាចមានពេលធ្វើការបាន។
ការងារដែលធ្វើឲ្យលិខល៍នបានទទួលការគោរពរាប់អាន គឺការបង្រ្កាបសង្រ្គាមស៊ីវិល និងបញ្ឈប់ឲ្យមាន
ទាសករបាន ធ្វើឲ្យសហរដ្ឋអាមេរិកដែលបែកខ្ញែកគ្នា ត្រឡប់មករួមគ្នាជាធ្លុងមួយ ដូច្នេះលិខល៍នឈ្មោះថា
គឺជាអ្នកក្រាលគ្រឹះភាពឈានមុខដ៏អស្ចារ្យរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលចាត់បានថាជាការងារសំខាន់ណាស់
តែរឿងទាំងនោះហួសតួនាទីអត្ថបទនេះ ដែលមានបំណងអធិប្បាយត្រឹមរឿងរបស់ជីវិតតស៊ូ តែទោះយ៉ាងណា
ក៏ដោយ កាលបើបានសិក្សារឿងរបស់លិនខល៍ន មកដល់ថ្នាក់នេះហើយ អ្នកអានអាចចង់ដឹងតទៅថា ជីវិត
ដូច្នេះនឹងអវសានដោយអាការៈដូចម្តេច។ យើងជ្រាបជាទូទៅថា ជីវិតរបស់ប្រធានាធិបតីបានបញ្ចប់ដោយការ
ត្រូវមនុស្សអាក្រក់លបបាញ់ យើងគួរសិក្សាថែមបន្តិចទៀតថា មនុស្សដែលអស្ចារ្យហើយជាមនុស្សល្អថ្នាក់នេះ
ត្រូវឃាតកម្មបានដូចម្តេចទៅ។
រឿងដែលល្បីខ្លាំងគឺរឿងសុបិនរបស់លិនខល៍ន មនុស្សជិតស្និទ្ធរបស់លិនខល៍នម្នាក់ឈ្មោះ វ៉ត ហ៊ិលលេម៉ន
សរសេរទុកដូចតទៅនេះ-
ហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យភ្ញាក់ផ្អើលបំផុតក្នុងជីវិតរបស់លិនខល៍ន គឺសុបិនដែលកើតឡើងចំពោះគេមុនត្រូវធ្វើឃាត។
លិនខល៍ន បានព្យាយាមលាក់បាំងសេចក្តីព្រួយបារម្ភជាច្រើនថ្ងៃ តែនៅទីបំផុតក៏មិនអាចលាក់អាថ៌កំបាំងទៅ
ទៀតបាន មនុស្សជិតស្និទ្ធបានសង្កេតឃើញជាច្រើនថ្ងៃហើយថា លោកប្រធានាធិបតីមានអាការៈស្រងេះ
ស្រងោចស្រងូតស្រងាត់និងនិយាយតិចជាងមុន។ រហូតដល់ថ្ងៃកើតហេតុ លោកប្រធានាធិបតី ភរិយា និង
លេម៉ន (អ្នកសរសេររឿងក្នុងវគ្គនេះ) អង្គុយនៅជាមួយគ្នា ទើបលោកប្រធានាធិបតីមានប្រសាសន៍ឡើងថា
រឿងដែលចម្លែកក្នុងគម្ពីរបៃប៊ើលនោះគឺមានច្រើនវគ្គច្រើនឃ្លាដែលនិយាយពីក្តីសុបិន បើយើងជឿគម្ពីរបៃប៊ើល
យើងក៏ត្រូវជឿថា អាទិទេពរឺទេព្តាមកទាក់ទងជាមួយនឹងមនុស្សដេកលក់ ហើយប្រាប់រឿងរ៉ាវដែលនឹងកើត
ឡើង។
"ក្នុងសម័យនេះ មនុស្សទាំងឡាយជឿថាក្តីសុបិនជារឿងដែលផ្តេសផ្តាសឥតប្រយោជន៍" លោកប្រធានាធិបតី
មានប្រសាសន៍ត "មិនមាននរណាចាត់ទុកថាក្តីសុបិនជារឿងមានសារៈសំខាន់អ្វីក្រៅពីយាយចាស់"
"ព្រោះហេតុអ្វី?" ម៉ាដាមរបស់លិនខល៍នពោលឡើង " ប៉ាវាឯងជឿរឿងសុបិនដែររឺ?"
"ក៏មិនជឿ" លិនខល៍នតប "តែមានសុបិនរឿងមួយដែលសាងសេចក្តីកង្វល់ចិត្តដល់ខ្ញុំជាខ្លាំង"
"ប៉ាវាឯងធ្វើឲ្យខ្ញុំបារម្ភ" ម៉ាដាមលិនខល៍នមានប្រសាសន៍ "តើជារឿងអ្វីទៅ?"
"ជួនកាលខ្ញុំអាចធ្វើខុស" លិនខល៍នពោល "ក្នុងការនិយាយរឿងនេះឲ្យស្តាប់ តែវាជារឿងដែលមិនអាចស្ងប់
ចិត្តបាន"
ហើយលិនខល៍នក៏រៀបរាប់សុបិនរបស់ខ្លួន ជាសុបិន ១០ ថ្ងៃកន្លងមកហើយ បានន័យថាលិនខល៍នសុបិនអាក្រក់
មុនកើតហេតុ ១០ ថ្ងៃ គេប្រាប់ថា យប់នោះគេចូលដេកយប់ជ្រៅ ហើយនឿយហត់ជាខ្លាំង លុះលង់លក់ក៏សុបិន
ភ្លាម សុបិនឃើញភាពស្ងប់ស្ងាត់គឺស្ងាត់ដូចស្លាប់ ហើយមួយស្របក់ក៏បានឮមនុស្សទ្រហ៊ោយំ គេសុបិនថាខ្លួនគេ
ដើរចេញពីបន្ទប់ដើរតាមជណ្តើរចុះទៅខាងក្រោម ចូលបន្ទប់នោះបន្ទប់នេះ ហើយក៏បានឮមនុស្សទ្រហ៊ោយំជា
រឿយទៅ។ គ្រប់បន្ទប់មានភ្លើងភ្លឺស្វាង គ្រប់បែបយ៉ាងនៅក្នុងបន្ទប់មិនមានអ្វីផ្លាស់ប្តូរ ហើយក៏មិនមានមនុស្ស
លុះចូលទៅក្នុងបន្ទប់ខាងបូព៌ាទិសទើបឃើញសពដាក់ក្នុងក្តាមឈូសតម្កល់ទុកនៅ មានទាហានឈរយាម
លិនខល៍នសួរទាហានថានរណាស្លាប់ ទាហានតបថា លោកប្រធានាធិបតីត្រូវមនុស្សអាក្រក់ធ្វើឃាត តពីនោះ
ក៏មានសម្លេងស្រែកទ្រហ៊ោយំយ៉ាងគួរឲ្យព្រឺព្រួចបំផុតជាងពេលណាៗ ដែលលិនខល៍នធ្លាប់បានឮមក ចប់
រឿងក្តីសុបិនត្រឹមប៉ុណ្ណេះ។
"គួរឲ្យខ្លាចខ្លាំងណាស់" ម៉ាដាមលិនខល៍នពោល "កុំនិយាយដល់វាទៀតឡើយបំភ្លេចវាចោលទៅ"
ថ្ងៃស្អែកឡើងទី ១៤ មេសា គ.ស. ១៨៦៥ ហៅប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រី មិនមែនទាំងគណៈទេ ហៅចំពោះអ្នកខ្លះព្រមទាំង
អធិបតីក្រុមអយ្យការមកប្រឹក្សារឿងខ្លះៗ ហើយនឹងឧត្តមសេនីយក្រានត៍ ជាមេទ័ពម្នាក់ក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលមក
ចូលប្រជុំផងដែរ។ ក្រោយពេលប្រជុំពិភាក្សាកិច្ចធុរៈក្នុងថ្ងៃនោះរួចស្រេចហើយ លិនខល៍នប្រាប់ឧត្តមសេនីយ
ក្រានត៍ថាយប់នេះនឹងទៅមើលល្ខោន បបួលឧត្តមសេនីយក្រានត៍ទៅផងដែរ។ ឧត្តមសេនីយក្រានត៍ក៏ប្រាប់ថា
សូមអធ្យាស្រ័យ ជាប់ភារកិច្ចសំខាន់ មិនអាចទៅជាមួយបាន។ ការប្រជុំពិភាក្សាគ្រានេះ រួចស្រេចនៅម៉ោង
២ រសៀល ពេលអ្នកមកប្រជុំទៅអស់ហើយ លោកស៊ីវ៉រ៍ត រដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់មករាយការណ៍ថា ឯកអគ្គរាជទូត
ប្រទេសអង់គ្លេសអ្នកថ្មីមកដល់ក្រុងវ៉ាស៊ិនតោនហើយ សុំជ្រាបថាលិនខល៍ននឹងទទួលបាននៅថ្ងៃណា។
"ថ្ងៃស្អែកនេះវេលាម៉ោង ២ រសៀល" លិនខល៍នតប។
"នៅក្នុងបន្ទប់ពណ៌ផ្ទៃមេឃរឺ?" រដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់នោះសួរ។
"នៅក្នុងបន្ទប់ពណ៌ផ្ទៃមេឃ កុំភ្លេចបញ្ជូនក្រដាសព្រៀងសុន្ទរកថាមកឲ្យខ្ញុំពិនិត្យមើលជាមុនសិន"
រដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់នោះសរសេរទុកថា នេះគឺជាសម្តីចុងក្រោយដែលគេបានសន្ទនាជាមួយលិនខល៍ន តពីនោះ
លិនខល៍នក៏ចេញទៅជិះរទេះសេះ បរដើរលេងជាមួយនឹងភរិយា ហើយមិនព្រមឲ្យនរណាទៅជាមួយផងទេ។
ម៉ាដាមលិនខល៍នរៀបរាប់ថា លិនខល៍ននិយាយជាន័យធុញទ្រាន់នយោបាយ តែក៏ចាំបាច់ត្រូវនៅទម្រាំនឹង
គ្រប់កំណត់ភាពជាប្រធានាធិបតី (គឺ ៤ ឆ្នាំ) ផុតកំណត់លើកនេះហើយ នឹងមិនស្ម័គ្រឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត
ទៀតឡើយ នឹងសុំទៅរស់នៅឯភូមិលំនៅស្រុកំណើតដើម ហើយដំណើរជីវិតចុងក្រោយយ៉ាងស្ងប់ស្ងាត់។
តទៅនេះជាអត្ថបទដែលសាក្សីអ្នកឃើញហេតុការណ៍ដោយភ្នែករបស់ខ្លួនសរសេរទុក ។
ប្រធានាធិបតីចូលចិត្តល្ខោនណាស់ ជាសេចក្តីសុខសម្រានតែម្យ៉ាងគត់របស់ប្រធានាធិបតី។ តាមពិតការទៅ
មើលល្ខោននេះ ក្រៅពីការសម្រាកលំហែចិត្តរបស់ប្រធានាធិបតីហើយ នៅមានប្រយោជន៍ម្យ៉ាងទៀតគឺ មាន
មនុស្សសន្ធឹកសន្ធាប់ ទាំងទាហាននិងស៊ីវិល ឧស្សាហ៍ធ្វើដំណើរមកពីឆ្ងាយ ដើម្បីនឹងបានឃើញប្រធានាធិបតី
ការទៅបង្ហាញខ្លួននៅរោងល្ខោន ជាការងាយស្រួលបំផុតនិងល្អបំផុត ព្រោះមនុស្សជាច្រើនពាន់នាក់បានឃើញ
ព្រមៗ គ្នា ហើយមិនបាច់ខូចពេលវេលានិយាយអ្វីទៀតផង។ រោងល្ខោនបានយកឳកាសនេះផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម
ឃោសនារកចំណូល ថ្ងៃណាដែលប្រធានាធិបតីនឹងទៅមើលល្ខោន ក៏មានការប្រកាស់ពត៌មានតាមកាសែមុន
គ្រប់ពេល ហើយជាការពិតណាស់ថា ថ្ងៃដែលប្រធានាធិបតីទៅមើលល្ខោននោះ មនុស្សនឹងពេញណែនខ្នាត់
ក្នុងរោង។
កន្លែងអង្គុយរឺបន្ទប់សម្រាប់មើលល្ខោនរបស់ប្រធានាធិបតី ធ្វើទុកនៅថ្នាក់លើ ជិតនឹងវេទិកាម្ខាង គឺជាប់នឹង
វាំងននខាងមុខវេទិកាតែម្តង។ តាមពិតវាមិនមែនជាកន្លែងដែលសក្តិសមបំផុតសម្រាប់មើលល្ខោនឡើយ តែ
ជាបំណងចង់ឲ្យទស្សនិកជនដែលទៅមើលល្ខោនបានឃើញប្រធានាធិបតីច្រើនជាង បន្ទប់មួយៗ មានជញ្ជាំង
បាំងជាបន្ទប់ៗ ហើយមានទ្វារចូលចំពោះបន្ទប់នោះៗ។ នៅរាត្រីនោះបើឧត្តមសេនីយក្រានត៍ទៅមើលល្ខោន
ជាមួយតាមដែលលិនខល៍នអញ្ជើញ ហេតុការណ៍អាចមិនកើតឡើងទេ ព្រោះបើឧត្តមសេនីយក្រានត៍ទៅ ការ
ប្រុងប្រយ័ត្នការពារអាចល្អិតល្អន់ជាង។ លិនខល៍នខ្លួនឯងក៏ជឿជាក់ណាស់ថាមិនមាននរណាមកបៀតបៀនខ្លួន
ព្រោះខ្លួនគេប្រកបធ្វើតែអំពើល្អរៀងរហូតមក មិនគួរមានសត្រូវឡើយ មិនគួរមានបុគ្គលណាគិតអាក្រក់ ទោះទៅ
ទីណាកន្លែងណាចូលចិត្តទៅម្នាក់ឯង មិនព្រមឲ្យអង្គរក្សដើរតាមការពារ ដូចជាចូលចិត្តជិះរទេះសេះដើរលេង
តែពីរនាក់ភរិយា មិនព្រមឲ្យនរណាតាមទៅជាមួយ។
ការទៅមើលល្ខោនយប់នេះ ម៉ាដាមលិនខល៍នបានអញ្ជើញនាងហារិស បុត្រីសមាជិកព្រឹទ្ធសភាម្នាក់ហើយនឹង
វរសេនីយត្រី រែតបូន ជាកូនចិញ្ចឹមរបស់សមាជិកព្រឹទ្ធសភាម្នាក់នោះទៅផង ដោយសារជាប់ធុរៈម្យ៉ាង ទើប
លោកប្រធានាធិបតីទៅដល់ពេលដែលល្ខោនចាប់ផ្តើមសម្តែងហើយ។ ពេលប្រធានាធិបតីទៅដល់តន្ត្រីក៏ចាប់
បន្លេងភ្លេង "Hail to the Chief" តួល្ខោនឈប់សម្តែងហើយឈរត្រង់ ទស្សនិកជនទាំងរោងក្រោកឈរឡើង
ស្រែកហ៊ោស្វាគមន៍សម្លេងកឹកកងរំពង។ ប្រធានាធិបតី ឳនគោរពទទួលអធ្យាស្រ័យរបស់មនុស្សទាំងអស់
ពេលអង្គុយចុះហើយល្ខោនក៏សម្តែងតទៅទៀត។ ហើយនៅក្នុងបន្ទប់នេះឯង នៅក្នុងកៅអីដែលអង្គុយមើល
ល្ខោននេះឯង ដែលអាប់ប្រាហ័ម លិនខល៍នត្រូវឃាតករបាញ់ធ្វើឃាត។
មិនមាននរណាជ្រាបថា ឃាតករចូលមកក្នុងបន្ទប់នោះតាំងពីពេលណាឡើយ។ វេលាម៉ោង ១០ យប់សម្លេង
កាំភ្លើងលាន់ឮឡើង ឃាតករបាញ់សិរសាប្រធានាធិបតីពីខាងក្រោយយ៉ាងជិតបំផុត វរសេនីយត្រី រែតបូន
លោតសង្គ្រុបឃាតករ ត្រូវឃាតករចាក់មួយកាំបិតរបួសធ្ងន់។ ឃាតករលោតចេញពីបន្ទប់មើលល្ខោន (ដែល
នៅជាប់នឹងវេទិកា) ចុះមកលើវេទិកា ខណៈដែលតួល្ខោនស្រឡាំងកាំងហើយរត់ចូលទៅក្នុងរោងល្ខោនចេញ
តាមទ្វារក្រោយ វរសេនីយត្រីរែតបូនស្រែកឲ្យជួចាប់ តែមិនមាននរណាតាមចាប់ឡើយ ឃាតករក៏បាត់ខ្លួនទៅ។
សម្លេងមនុស្សបុកទ្វារដែលជាផ្លូវចូលបន្ទប់ ទើបវរសេនីយត្រី រែតបូន ជ្រាបថាឃាតករបានដាក់ខ្ទាស់ទ្វារមិន
ឲ្យអ្នកខាងក្រៅចូលមកបានទៀតផង វរសេនីយត្រីរែតបូនទៅបើកទ្វារហើយសមត្ថកិច្ចក៏ចូលមក។
ប្រធានាធិបតីលិនខល៍នកម្រើកបានត្រឹមបន្តិច ខ្លួននៅផ្អែកនឹងកៅអីនៅឡើយ តែសិរសាឈ្ងោកចុះបន្តិច
មនុស្សម្នាជួយគ្នាសែងចេញមកពីរោងល្ខោន នាំយកទៅផ្ទះពីទើរ៍សាន់ ដែលនៅខាងមុខរោងល្ខោននោះឯង។
ពត៌មានប្រធានាធិបតីត្រូវឃាតករបាញ់បានផ្សព្វផ្សាយចេញទៅ ហើយផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងហួសពីការពិតគឺ
មិនត្រឹមតែថាប្រធានាធិបតីលិនខល៍នត្រូវបានបាញ់ប៉ុណ្ណោះទេ មានពត៌មានថារដ្ឋមន្ត្រីទាំងគណៈត្រូវបាន
បាញ់ស្លាប់ទាំងអស់។
បុគ្គលដែលត្រូវបានហៅមកយ៉ាងលឿនបំផុត គឺដុកទើស្តូន ពេទ្យប្រចាំខ្លួនរបស់ប្រធានាធិបតី ហើយក្រោយ
មកក៏មានពេទ្យដទៃៗ តាមមកទៀតជាច្រើននាក់។ ប្រធានាធិបតីក៏នៅមិនទាន់មានសតិ តែនៅមានអាការៈ
ដកដង្ហើមខ្លាំងៗ ពេទ្យទាំងអស់យល់ឃើញដូចគ្នាថា មិនរស់យ៉ាងពិតប្រាកដ អាចនឹងមានជីវិតតទៅទៀត
បាន ៣-៤ ម៉ោង តែក៏គ្មានមធ្យោបាយកែខៃអ្វីបានឡើយ។
ចំណែកវរសេនីយត្រី រែតបូន ដែលត្រូវឃាតករចាក់ដៃនោះ ហូរឈាមច្រើនណាស់ស្ទើរអស់កម្លាំង ហើយ
ត្រូវបាននាំខ្លួនមកផ្ទះរបស់គេ។
ប្រធានាធិបតីលិនខល៍ននៅមានដង្ហើមតមកទៀតដល់ទៅ ៩ ម៉ោង ហើយដាច់ខ្យល់ពេលអរុណច្បាស់ នា
ថ្ងៃទី ១៥ កុម្ភៈ គ.ស. ១៨៩៤ វេលាម៉ោង ០៧.២២ ន.។
ជាអវសាននៃជីវិតតស៊ូដ៏ខ្លាំងក្លាជីវិតមួយ ជាការតស៊ូដ៏ស្រស់ស្អាត ជាជ័យជំនះ និងជាភាពជោគជ័យដ៏សែន
ស្រស់ត្រកាល ហើយជាការអស់ជីវិតដ៏ស្អាតស្អំមួយ។
ឃាតករដែលបុករុកចូលមកធ្វើឃាតប្រធានាធិបតី ត្រូវបានតាមដាននិងត្រូវសមត្ថកិច្ចបាញ់ស្លាប់ អ្នកផ្សំ
គំនិត ៣-៤ នាក់ត្រូវបានចាប់នឹងត្រូវបានកាត់ក្តីដាក់ទោសប្រហារជីវិត។
តាមការពិត ទង្វើរបស់ឃាតករ បានជួយបន្ថែមកិត្តិយសរបស់លិនខល៍ន បន្ថែមសេចក្តីស្រឡាញ់សេចក្តីគោរព
ហើយធ្វើឲ្យអនុស្សាវរីយ៍របស់លិនខល៍នប្រតិស្ឋានក្នុងដួងចិត្តរបស់មនុស្សទូទៅ បើលិនខល៍នមរណភាព
ដោយរោគាពាធ ជាការមរណភាពយ៉ាងធម្មតា អាចមិនបានទទួលការលើកតម្កើងដល់ថ្នាក់នេះឡើយ។